محمّد صالحی
محمّد صالحی از نخستین خلبانان کشته شده در عملیّات برون مرزی است. او برای دفاع از کشورش آموزش دید و در راه دفاع از آب و خاک وطن کشته شد. پیکرش در سال 1391 پس از 32 سال به ایران برگشت و در بهشت زهرا به خاک سپرده شد..
عزیزیم اولدوزویام - گؤیلرین اولدوزویام - اصلیمی خبر آلسان - من قیه نین قیزی یام
محمّد صالحی
امروز نوبت کارناوال شهرماست.
مهربانین باشینین قضو - قدری
ترکیه لیلر چالیشقان، جدیتلی هابئله اؤز اولکه لرینه باغلی بیر ملت دیلر. هرگره
دان، دین دن، مسلک دن اولسالاردا، زور گونده بیر – بیرلیرنین یانیندا دیلار. بعضی
وطن داشلایمیزین عکسینه بیز آذربایجانلیلارا سایقی و حرمتلری واردیر. شوخلوخلا
بیزی آشاغیلیب، قلبیمیزه گلنده ده، قاباقدان گلمه یلک ائلیرلر، ندی – نه دییر کی
بیز ظارافات اهلی دییلیک و دیمه دوشریک.
نه باشیزی آغریدیم، بونلارین بیرسی ده« مهربان» منیم قونشومدو. او بیر دول
آرواددیر. دئمک اولار اوتوز یئددی یاشی وار. ایکی دؤنه اره گئدیب. او.شاغی
اولماماق اوچون بوشویوبلار. بیر ایش یئرینده، سیل – سوپور ایشی گؤرور. ایش
یئریندن، ائوه جاق ییرمی دیقه یولوموز وار و اتوبوس دا تانیشیب، سلام علیکیمیز
وار. ایلک زامانلاردا یانلیز سلام علیک ائدیردیک. اما یاواش – یاواش یولداش
اولدوق. گل – گئتیمیز اولدو. هردن بیزه گلیردی و دردلشیردیک. دئدیلر دردلی هارا
گئدیرسن؟ دئدی درده جر یانینا. منیم له دردلشیب، هردن دنیایه قارقیش ائدیب، یئر
گؤیه یامان – یووز دئییردی. سونزا باشلیردی آللاه تعالی نین صبریندن دئییردی.
آللاه سئودییبنده سینه دردی ده چوخ وئریب امتحان ائلیرو ایستیر بیزیم اوره ییمیز
پیس لیک دن آرینا، سونرا دوز بهشته گئدک.
پیغمبریمیزین مبعث گونویدو. ایشدن ائوه قئییتدیک دن سونرا بیزه گلدی. الینده بیر
خیردا پیالا واریدی. پیالانین ایچینده حالوا، حالوانین اوستونه ده بیر خیردا ترکیه
پرچمی تاخمیش منه سووقت وئردی. چایدمله نیب حاضرایدی. بیرلیکده چای ایله حالوا
یئدیک و اوردا – بوردان دانیشماغا باشلادیق. مهربانین اوره یی چوخ دولویدو.منیم له
دردلشیب اوره ییبی بوشالتدی. اوره کدن آغلیاراق دئدی:« اوشاغیمیز اولمادی. بیر
اوشاغیم اولسایدی اریم منی بوشامازدی. جلال ایله ائولندییم ده، او آلمان دا بیر
ایش یئرینده ایشلیردی. ائولندیکدن سونرا منی کند دن آلمانا گتیردی. من بئش ایل درس
اوخوموشدوم. جلال اذن وئرمدی آلمان کلاسینا گئدم و دئدی منیم دیل اؤرگنمه یه
احتیاجیم یوخ و ائو خانیمی اولاراق اونونلا یاشیاجام. ایلک ایللر چوخ یاخجی
یاشادیق. اما اوشاغیمیز اولمادی. جلال اوشاق ایستیردی. دکترلار منیم قیسیر
اولدوغومو دئدیلر. جلال گئنه بیر ایکی ایل دؤزدو. سونرا منی ایسته مدی. سونوندا
منی بوشاییب و ترکیه یه گئری دؤنمه ییمی ایسته دی. اتاما تلفن ائدیب گئری دؤنمه
ییم دئدیم. آتام و آنام هر ایکیسی ده منه چاغیریب – باغیردیلار.
منیم دول اولوب ترکیه قئییتمه ییم اؤزلرینه بؤیوک عاییب بیلدیلر. بوردا
قالدیم. ایش آختاردیم. یازیب – اوخومام اولمادیغینا گؤره، تمیزلیق ایشی
تاپابیلدیم. بئله چیلیک کئچینیردیم. الدیغیم ازجا پول منی گؤروردو.
بیر ایل دن سونرا، بیر شعبان آدیندا بیر کیشی منیم له ائولنمک ایسته دی. اونون بیر
اون ایکی یاشیندا اوغلو واریدی. منیم قیسیر اولدوغومو بیلندن سونرا دئدی:« جانین
ساغ اولسون. منیم بیر اوغلوم وار. داها اوشاغ ایسته میرم.» من ده ایناندیم.
ائولندیکدن سونرا، دئدی بوندان سونرا هر آی حقوقوی منه وئر، ایکیمیزین ده پولون، بیر
یئره ییغیم. ترکیه ده بیر ائو بیرده توکان آلیم. قئییدیب اوردا یاشییاق. من ده جان
و دلدن بئش ایل دورمادان، هله اضافه ده ایشله ییب بوتون گلیریمی شعبانا وئردیم. سونوندا ترکیه یه قوناق گئتدیک.
اریمین کندینده ائو ایله توکان آلدیق، اریم ترکیه ده دئدی گئدک المانا گلن ایل
گئری دؤنوب ائوین و توکانین یارسین سنین آدیوا سالاجام. ارخایین اولاسان.آلمانا
قاییتدیق. بیر ایکی آی سونرا منیم له گئچینمه مزلیق باشلاییب، دئدی منیم آتا –
آنام قیسیر گلین ایسته میرلر. حق لری ده وار. منیم اوغلوم بؤیوموش ایکینجی اوشاغی
ایستیرم. آنجاق نه باشیوی آغریدیم. منی بوشادی. الیم هئچ بیر یئره چاتمادی.
سوروشدوم:« نه دئییرسن؟ بو مملکتین قانونو وار. حق حقوقو وار.»
دئدی:« نه شکایتی؟ کیمی کیمسه نی تانیمیرام. من دادگاه دان وکیل دن نه آنلارام؟
جناب آللاه آدامی جهنم ده ده کیمسه سیز بوراخماسین. جناب اللاه
دان ایستیرم اونو جزالاندیرسین.»
دئدیم:« جناب آللاه بویورموش سندن حرکت، مندن برکت. ساکت اوتوروب دینمه مک ده
اولماز دای!»
دئدی:« لای لای بیلیردین، به اؤزون نیه یاتمادین؟»
دئدیم:« من ایله سنین وضعیتیمیز ده فرق وار. من دئدیم کبینیم حلال جانیم آزاد.
اگرچه کبینیمی هانکی حیله ایله وئردیم دئییب، جهیزیمی ده چوخدان ساتمیشدی.»
ایکیمیزین ده دردی باشیمیزدان آشمیش. دردلریمیزی دئییب آغلادیق. منیم له مهربانین
بیر نئچه فرقیمیز وار. او هله ده اره گئدیم بیر کیشی اولسون. ائویمه چوره ک
گتیرسین. جام سیلمک دن، یئر یوماقدان. توز آلماقدان قورتولوم. آللاه بؤیوک دور.
اولابیلیر معجزه اولا اوشاغیم اولا. ن اما آج قولاغیم دینج قولاغیم دئییرم و
یالقیزلیغیمدان چوخ، چوخ، چوخ ممنونام. منیم ایکی ائولادیم و نوه لریم وار. اما او
تک تنها دیر.
دئییر گئچن لرده بیر یاشلی – باشلی و بئش اوشاغین آتاسی، ایسته مه یه گلدی. من
قبول ائتیم، آما او منی بینمدی. چوخ آجیقلانیب، اؤز – اؤزومه دئدیم
عزیزیم بودا منی
آغاج آل بودا منی
گؤر نه گونه قالمیشام
بینمیر بودا منی
*
استرومای و ترانه اش
یکی دو روز است که در فضای مجازی ترانه ای
می شنوم که روح و روانم را به هم می ریزد و سخت غمگینم می کند. آهنگ و صدای
خواننده، خیلی آشکار درد را فریاد می زند. ترانه را استرومای خواننده، موسیقی دان
و رپرِ رواندا – فرانسوی ساخته است. پدرش در نسل کشی رواندا کشته شد. در سال 1944
سقوط هواپیما موجب دشمنی بین دو قوم « هوتو» و « توتسی» شد. قوم« هوتو» با حمایتِ
دولت وقت، دست به قتل عام قوم « توتسی » کرد که پدر استرومای یکی از این قربانیان
بود. ویکی پدیا نوشته است که در این قتل عام هشتصدهزار مرد و زن و کودک کشته و به
بیش از دویست تا پانصد زن تجاوز جنسی شده است.
استرومای، آهنگ بابا کجائی؟ را در سال
2014 روانه بازار کرد. او در این ترانه غیبت پدر و تاثیر آن را بیان کرده است.
کنجکاوی ام سبب شد که به دنبال ترجمه این ترانه بگردم و در وبلاک « حس سبز »
پیدایش کردم.
ترجمه ی ترانه:PAPAOUTAI,
ترانه ای از
STROMAE
Dites-moi d'où il vient
Enfin je saurais où je vais
Maman dit que lorsqu'on cherche bien
On finit toujours par trouver
Elle dit qu'il n'est jamais très loin
Qu'il part très souvent travailler
Maman dit "travailler c'est
bien"
Bien mieux qu'être mal accompagné
Pas vrai ?
بهم بگو پدرم اهل کجاست ؟
شاید یه موقع بدونم کجا دنبالش برم
مامان میگه وقتی همه جا رو خوب بگردم
یه موقع به انتهای راه میرسم و مسیر و
پیدا میکنم
مامان میگه ، پدرت راه خیلی دوری نیست
هر روز میره سر کار
مامان میگه کار کردن (برای مرد ) خوبه
بهتر ازینکه توی کار خلاف باشه ،
اینطور نیست ؟
Où est ton papa ?
Dis-moi où est ton papa ?
Sans même devoir lui parler
Il sait ce qui ne va pas
Ah sacré papa
Dis-moi où es-tu caché ?
Ça doit, faire au moins mille fois
que j'ai
Compté mes doigts
پدر بهم بگو کجایی ؟
بدون اینکه حتی باهاش حرف بزنم میدونم
که از کاری که کرده
پشیمونه
پدر ، پدر عزیزم ، بهم بگو کجا پنهان
کردی خودتو
فک کنم هزار بار شد که این سوال و
پرسیدم
به تعداد انگشت های دستم ، این و
پرسیدم
Où t'es, papaoutai ?
Où t'es, papaoutai ?
Où t'es, papaoutai ?
Où t'es, où t'es où, papaoutai ?
پدر بهم بگو کجایی ؟
پدر بهم بگو کجایی ؟
پدر بهم بگو کجایی ؟
بهم بگو کجایی ، پدر بهم بگو کجایی ؟
Quoi, qu'on y croit ou pas
Y aura bien un jour où on y croira
plus
Un jour ou l'autre on sera tous papa
Et d'un jour à l'autre on aura
disparu
Serons-nous détestables ?
Serons-nous admirables ?
Des géniteurs ou des génies ?
Dites-nous qui donne naissance aux
irresponsables ?
Ah dites-nous qui, tient
Tout le monde sait comment on fait les bébés
Mais personne sait comment on fait des papas
Monsieur Je-sais-tout en aurait hérité, c'est ça
Faut l'sucer d'son pouce ou quoi ?
Dites-nous où c'est caché, ça doit
Faire au moins mille fois qu'on a, bouffé nos doigts
چه اعتقادشو داشته باشیم و چه نداشته
باشیم
یه روزی فرا میرسه ، چه ایمان داشته
باشیم و چه نداشته باشیم
یه روز یا شاید یه روز دیگه ای فرا
میرسه که من و تو بهم میرسیم
پدر
یه روزی میرسه که ما دیگه اینجا نخواهیم
بود
معلوم نیست که اون موقع نفرت و تو
دلمون بزرگ کردیم
یا خرسندیم
اینکه آخر نبوغ و هوشیاری باشیم و واسه
خودمون کار و کاسبی
دست و پا کرده باشیم فرقی نمیکنه
یکی بگه بدون مراقبت از کسی ، کی اجازه
ی مسوول بودن و داده
یعنی تا وقتی نمیتونی از یکی مراقبت
کنی کی این اجازه رو بهت
میده که فک کنی در قبالش مسوولی؟
یکی بهم بگه
همه میدونن چطوری یه بچه رو میشه بزرگ
کرد
ولی کسی نمیدونه که چطوری میشه یه پدر
و به مسوولیتش پایبند
کرد ،
یا چطور میشه یه پدر و تربیت کرد
ما همه این چیزارو از یه بزرگتر یاد
میگیریم
مردیه که انگشتش رو میمکه ؟؟ دیگه چی
؟؟
بهم بگو کجا پنهان شده ، این پدر کجا
خودشو قایم کرده
چه کنم دست خودم نیست
دارم « قماربازِ داستایفسکی» را می خوانم. به صفحۀ 47 رسیده ام، اما دریغ از فهمِ
یک جمله! چشمم به حروف است و عقلم جای دیگر. حس می کنم چشمانم تار است، همچون
چشمان آشک آلودِ مادری که در عزای فرزند رشیدش می گرید. کلمه ها با خشم و بغض، بر
چشمانم خیره شده اند. ژانویه ای که امسال از راه رسید، زندگی را از این رو به آن
رو کرد. همه چیز به هم خورد. دیگر حالی برای کتاب خواندن نماند. چهل و هفت صفحه به
روخوانی بدون درک کلمه ای سپری شد.
کتاب را می بندم و نشان را برمی دارم. باید فردا از صفحۀ اول شروع کنم. البته اگر
حال و حوصله ای باشد. اگر زندگی جریان داشته باشد.
*
در حیرتم
برای نیمه شعبان
چند روزی گرفتار
بودم و امروز که تقویم را باز کردم، متوجّه شدم که دیروز نیمه ی شعبان بود. این
اولین بار است که متوجه این روز قشنگ و پرخاطره نشده ام. قدیم ها در چنین روزی (
در فصل بهار و تابستان ) اعضای فامیل قرار گذاشته، هرکسی غذائی می پخت و تنقلات و
تخمه ای برداشته، دور هم جمع شده و با اتوبوس به ائل گولو ( شاه گلی سابق ) می
رفتیم. شب ماشین های عروس، بوق زنان و آرام دور ائل گولو می گشتند و شادی می کردند
و ما به عروس و دامادهائی که نمی شناختیم، تبریک می گفتیم. عروس و دامادهای خجالتی
سرشان را پایین انداخته و با لبخندی آرام تشکر می کردند. روز بعد با دوست جان و
مهری و مهرناز و مهناز، آمار عروس و داماد را می دادیم. ما این تعداد ماشین عروس
دیدیم. جوانانی که زندگی جدید شروع می کردند و ما نمی شناختیم و تبریک می گفتیم و
مادربزرگ هایمان دعای خیرشان را بدرقه راهشان می کردند. درست مثل این روزهای غمگین
که شریکِ غمِ پدران و مادران داغدار که
ندیده و نمی شناسیم، هستیم. هرچه باشد ما ایرانی ها از هر ایل و طایفه و عشیره
باشیم، همیشه در کنار هم هستیم.
دیروزچهارشنبه پانزده بهمن ماه 1404 مصادف با نیمه شعبان، قره بایرام جوانان پرپر
شده بود و کسی حال و احوالی برای شادی نداشت. مادران بر مزار پسران ناکامشان به تلخی
می رقصیدند و پدران دختران کفن پوش خویش را گریان و رقصان به خانه جدید ابدی شان
بدرقه می کردند. مردم در غم کسانی که نمی
شناختند، شریک بودند.
قدیمها ملا ها مهربان بودند. سوم هر ماه قمری مادرم مجلس روضه داشت و سوم شعبان
تولد امام حسین بود و ملا روضه نمی خواند و فاتحه به روح امواتمان می فرستاد و تبریک
می گفت و می رفت. پس از رفتن او، مادرم
بین مهمانان کلوچه اهری پخش می کرد و خاله ام شکر پنیر و مامان دوست جان خرما و
الی آخر. این چنین کام همه شیرین می شد.
قدیمها مادربزرگ هایمان به ماه شمسی « دولت آیی» و به ماه قمری « ملت آیی» می
گفتند. هر سال و ماهی احترام و عزت خاص خودش را داشت. از نوروز آغاز سال نو و زایش
زمین، از چلّه درازترین شب سال و فال حافظ، گرفته، تا رمضان و عبادت و تبرک، از
شعبان ماه مبارک تولد امامان و امام زادگان و از صفرماه تسلیت و عزا و غم.
چهاردهمین روز از بهمن 1404
*
داغ باشین
چن آلارمی؟
آلسا کؤلگه سالارمی؟
بیر مظلومون قیصاصی
بیر نامردده قالارمی؟
*
به زحمت
توانسته بود با من تماس بگیرد. هر دو از شنیدن صدای هم خوشحال شدیم. می پرسم:« حال
و هوای آنجا چگونه است؟»
جواب می دهد:« بسیار ابری و تیره، سیاه، بارانی، اما نه از آسمان، از اشک چشمان
پدران و مادران داغدار.»
می پرسم:« شنیده ام پدرِ فلانی و مادربزرگ فلان کس درگذشته است.»
جواب می دهد:« بله در مراسم خاکسپاری هر دو شرکت کردم. اما کسی اشک نریخت. همه به
فکر کسانی بودیم که داغ جوان دیده اند. کسی حالی برای گریستن نداشت.»
دلم می خواهد سوال پیچش کنم. اما او فرصتی به من نمی دهد و می گوید:« می بخشی هم
هزینه تلفن زیاد است، هم با دوستان قرار داریم. آنها منتطر من هستند.»
می پرسم:« خیر باشد، کجا؟»
جواب می دهد:« گوشت کیلویی دو میلیون تومان شده است. همگی دور هم جمع شده، مبلغی
جمع کرده ایم. می رویم گوشت چرخ کرده بخریم و همراه با روغن و سیب زمینی به خانه
محتاجان ببریم. آخر در این اوضاع باید حال و هوای همدیگر را داشته باشیم.»
می گویم:« دمتان گرم. خدا همراهتان. بروید.»
هر دو لحظه ای سکوت می کنیم. گونه ام خیس شده است. هوای چشمانم به شدت ابری است.
باران اشک از چشمانم سرازیر است. با پدران و مادران داغداری که نمی شناسمشان،
همدردم.
هم لالم و هم کورم و هم کر
آخرین روز از
ژانویه نامبارک 2026 تا ساعاتی دیگر به پایان خود می رسد. اما دودغلیظ و تلخ و
زهرآگین اش، دل و جانم را به سختی می سوزاند. چشمانم را می بندم و زیر لب زمزمه می
کنم « لااکراه فی
الدین / در
دین هیچ اجباری نیست.» خسته ام پس از چندین شبانه روز بی خوابی و نگرانی. رمقی درچشمانم
نمانده است، از گریه های بی وقفه. نه حال کتاب خواندن دارم، نه نوشتن و کاردستی و
غیره.
دلم می خواهد به های های بلند بگریم. اما می ترسم. شاید گریستن نیز خلاف باشد. می
خواهم زبان باز کنم و حرف بزنم، اما سرم وادار به سکوتم می کند.« باشا دئدیلر کئفین نئجه
دی؟ دئدی بو دیلیم – دیلیم اولموش دیلیم
قویسا یاخجی دیر / از سر حالش را پرسیدند، جواب داد اگر این زبان قاچ – قاچ شده ام بگذارد خوب
است.» مهر سکوت بر دهانم می زنم و در دنیای غمگین خودم غرق می شوم.
بگذار داریوش برایم بخواند:
آهای مردم دنیا گله دارم، گله دارم
دمی با رشید کاکاوند
از دیشب صدای پدری در گوشمم
زمزمه می کند« سهراب بابا کجائی» و من همراه ناله و اضطراب او می گریم. می گریم
برای جوانی که ندیده ام و نمی شناسم. می گریم و هم سوگ می شوم با گریه ها و ناله
های پدران و مادرانی که داغدارند.
آنگاه سری می زنم به یوتیوب و دنبال رشید کاکاوند می گردم. او اشعار نغزی را که حق
را فریاد می زند، می خواند و تفسیر می کند. این بار به سراغ مهدی اخوان ثالث می
رود و از شعر« کاوه یا اسکندر» می گوید.
کاوه ای پیدا نخواهد شد امید
کاشکی اسکندری پیدا شود
فرق کاوه با
اسکندر در این است که کاوه پهلوان و قهرمان خودی است و اسکندر بیگانه و مهاجم. چه
نکبت بار و سیاه و دردناک است، اوضاع سرزمینی که کسی آرزو کند که یک بیگانه بیاید
و نجاتش دهد.
یک شاه عبّاسی لازم است که مثلا گران فروشی را در ایران تمام کند. یکی مثل شاه عبّاس.
ما مثلی داریم که می گوید
ائششه یه الی چاتمیر، توتوب پالانی تاپدیر
من نیز دستم به مسبب اصلی نمی رسد و یکی را که هیچ ارتباطی با موضوع ندارد، مقصر
می دانم. سال 2026 را و ژانویه اش را که سرآغاز این سال است. زبانم لال، خدا
نکند،چرا که کی گویند سالی که نکوست از بهارش پیداستومن می ترسم از اولی که چنین
شروع شد، آخرش را به کجا ختم خواهد کرد؟
می گویم سال 2026 چرا اینچنین بدقم هستی؟ چرا تا سر از تخم درآوردی، شاهد قتل عامی
بزرگ شدی؟ زبانم بند آمده، قلم در دستم خون می گرید. بگذار بگریم و دیگر نویسم.
قورخ او گوندن، دامجی - دامجی آخان قانلارف آشیب داشیب بیرجه قانلی سئل اولا
*
پی نوشت: 18 و 19 دی ماه 1404 و لحظه ای سکوت
*
چه بنویسم
روزگار این روزها چقدر سخت و کند می گذرد
از همان دوران جوانی به خاطر دارم که هر وقت دلم تنگ می شد، « برادر جان » داریوش
را گوش می کردم. دو برادر داشتم. هر دو رفیق شفیقم بودند. بزرگترازدواج کرد و زیر
سایه زن داداش ذوب و تمام شد. کوچکتر که صاف و بی غل و غش بود، دست در دست
عزرائیل، رفت و هرگز برنگشت. از هم فرسنگها دور بودیم، اما به هنگام دلتنگی، درد
دل را با حوصله گوش می کرد و آرام دلداری می داد. دستش خالی بود و دلش پر از عشق و
محبت به قول ما« یاغماسایدی دا گؤرولدردی» حالا که احتیاج به درد دل و فریاد بر سر
کسی دارم که با حوصله گوش کند، او نیست و داریوش به جای من برایش از دلتنگی ها می
گوید.
برادر جان نمی دانی چه دلتنگم
برادر جان نمی دانی چه غمگینم
دلم تنگه از این تکرار بی رویا و بی لبخند
...
از پنج شنبه هفته گذشته صدای هیچیک ازعزیزانم را در ایران نشنیده ام. اینترنت خاموش است و
درهای این تنها وسیله ارتباطی با دنیای وطن بسته است.
آنچنان دلتنگ و نگران وطنم که مپرس.
شهرام رستمی