شمعدانی های مادربزرگ

هوا دارد سردتر می شود. اگر به زیر صفر برسد، شمعدانی های باغچه ام از بین می روند. امروز همت به خرج داده و همگی را از خاک بیرون آورده و داخل گلدان های بزرگ کاشتم. خدا برکتشان بدهد که سال به سال بیشتر و پربارتر می شوند. شمعدانی های رنگارنگی را که بهار هرسال پسرجان می خرد، وقتی هوا که رو به سردی می رود، به خانه ام می آورم. قرمز و سفید و صورتی و بنفش کم رنگ و الا آخر.
سال گذشته از طریق اینترنت آموختم که اگر شمعدانی ها را به زیر زمین ببرم و بعد از هرس داخل پاکت کاغذی گذاشته و از دیوار آویزان کنم و بهار سال بعد در باغچه بکارم، دوباره جان می گیرند و برگ و گلهای زیبا درمی آورند. خوب شد که زیاد اعتماد نکرده و فقط نصف گل ها را طبق روش بالا به زیر زمین بردم. بهار که شد سراغشان رفتم. متاسفانه بجز ریشه های ضعیف، چیزی از شمعدانی های نازنینم باقی نمانده بود. تصمیم گرفتم دیگر گل به زیرزمین نبرم و مثل خاله جان داخل گلدان پشت پنجره اتاق جای دهم. البته مادربزرگ و پدرم، گل های شمعدانی و بگونیا عروس را پشت پنجره زیرزمین بزرگمان گذاشته و تا پایان زمستان هر از گاهی کمی آب می دادند و بهار با قلمه زدن، و کاشتن، حیاط و دورتادور حوض مستطیلی شکل بزرگمان، حیاطو دورتادورحوض را زینت می دادند. ناگفته نماند که زیرزمین بزرگ خانه مان آشپزخانه نیز بود. اما گلها شبهای سرد و برفی زمستان را به خوبی تحمل می کردند.
راستی که شمعدانی های مادربزرگم چه گلهای زیبا و براقی داشتند. بهار که از راه می رسید، از شاخه های جوانش قلمه می گرفت و به در و همسایه و دوست و آشنا می داد.

القصه دلم تنگ است.
*

هالوین

هالوین یا جشن قدیسان
سی و یک اکتبر هالوین بود و یکم نوامبر شب ارواح مردگان، به همسایه زنگ زدم و خواستم که برای نوشیدن قهوه با کیک پیشم بیاید. گفت که هالوین است و باید به آرامگاه همسر و مادرش برود.
امروز او به من زنگ زد وکمی صحبت کردیم. در مورد هالوین گفت:« هالوین جشن قدیسان یا جشن مُرده هاست. در این روز ما به آرامگاه عزیزانمان می رویم و برایشان گل می بریم. شب، ارواح مردگان به زمین برمی گردد. من امشب حضور روح شوهرم را که ده ماه پیش درگذشته است، در خانه حس کردم و صدایش را شنیدم. اول سرفه کرد و سپس مرا به نام صدا کرد.»
کمی ترسیده و با تعجب پرسیدم:« راست می گویی!؟ آخر مُرده که نمی تواند حرف بزند، چگونه متوجه شدی.»
قسم خورد و گفت:« باور کن. داشتم تلویزیون تماشا می کردم که خوابم برد و چرتی زدم. یک دفعه صدای سرفه اش به خودم آمدم و سپس صدایش را شنیدم که مرا به نام صدا کرد.»
گفتم:« حتما خواب دیدی. یا صدا از تلویزیون بود.»
گفت:« نه بیدار که شدم ، تلویزیون هم خاموش شده بود. خانه در سکوت کامل بود. باور کن. در این روز و شب مُرده ها می آیند. خود شوهرم گفته که تنهایم نمی گذارد و جشن قدیسان به دیدنم می آید.»
او روی حرف و اعتقاد خود پافشاری و آرزو می کرد که امشب نیز شوهرش به دیدنش بیاید و صدایش کند و من با  ترس و لرز استغرالله می گفتم که مگر ممکن است! سرانجام به مصداق این ضرب المثل سخن کوتاه کردم که  
سن دئین اولسون قال یاتسین.     

اوردا منیم اوشاقلیغیم قالیپدی

به یاد یار و دیار آن چنان بگریم زار

روز خوشی نبود. دلتنگ، جهان تیره و تار، آسمان همچون دل من گرفته و بارانی، گویی او نیز همچون من هوای گریه داشت و بغضش همچون بغض صاحب مرده من نمی ترکید. خشمگین  و قهربا زمین و زمان، با بی حوصلگی تلفن را به دست گرفتم تا پیام دوست جان را ببینم. نوشته بود :« ببین چه زیبا می خواند! چه صدایی و چه شعری!» بازش کردم. پسر جوانی می خواند. از دلتنگی برای آب و خاکش، برای یار و دیارش، برای کوه و دشت پرصفایش.
دئنن بو غربت نفسیمی آلیب
آغیر بیر حسرت اوره ییمده قالیب
بغضم ترکید. گریه کردم، چه گریه ای.او خواند و من همنوا با او نالیدم. بغض آسمان نیز ترکید وهمراه با رعد و برق و غرّشِ پر سر و صدایش شروع به باریدن کرد.
پس از نیم ساعتی موزیکی دیگر فرستاد و نوشت حالا این یکی را ببین. همان صدا این بار قربان صدقه  کودکی سیاه سوخته و بامزه می رفت و می خواند « ناز ائله مه » این بار اشکهایم را پاک کرده و از جا برخاستم و همراه با کودک دستانم را به حرکت درآوردم.
پس از مدتی کوتاه این بار خودش زنگ زد. پرسیدم:« این پسر کیست که در عرض نیم ساعت هم گریاند و هم خنداند؟»
گفت:« نمی شناسی!؟ علی است دیگر پرمهر. اردبیلی است.»
از او خواستم که ترانه های دیگری از این جوان برایم بفرستد. گفت که می توانی از طریق یوتیوب تماشا کنی. ترانه ها را خودش می سراید. جوان با استعدادی است. از آن روز چند سالی می گذرد و درخشش این جوان را می بینم. گاهی از آهنگسازان معروف ایرانی، آهنگ وام می گیرد و با اشعار خودش، الحق والانصاف که زیبا اجرا می کند.
*
اما این علی پُرمهر کیست؟
علی پُرمهر: ترانه سرا، شاعر، خواننده و آهنگسار، در 23 آذر 1356 در روستای پُرمهر، استان اردبیل به دنیا آمد. مادرش تبریزی و پدرش اهل روستای پرمهر اردبیل است. او موسیقی را از چهارده سالگی شروع کرد. کار خود را با صدا و سیما شروع کرد. از طرفداران  تیم تراکتورسازی تبریز است. ترانه «اودلاردا یانان» را برای جانباختگان حادثه قطار تبریز و ساختمان پلاسکو خواند.
علی پرمهر نقش مهمی در معرفی و استعداد یابی دختر روشن دل میاندوآبی « زهرا فتحی» داشت. ترانه « اوره ییمنن گؤرورم» را برای این دختر با استعداد سرود و او با صدای زیبایش خواند.
ترانه « سلام یئتیر» یکی از ترانه های زیبای علی پرمهر است. 
روستای پُرمهر: روستای پنلمه یئر یا مکان مه آلود، روستایی سرسبز و گردش پذیر با آبشارها و آب و هوای دلپذیر، در شهرستان مغان یا همان گِرمی ، استان اردبیل است.
*

simyü

 

sim jü

 

چهار روزی که به بهانه جشن کیرمس، بزرگ و کوچک تفریح کردند. وسایل تفریحی، مسابقه، شانس، بازی با وسایل تفریحی، بچه ها را شاد کرد. به میدان شهر که می رفتی، مادران را همراه با جگرگوشه هایشان می دیدی که بچه هایشان را با ناز و نوازش سوار ماشین، اردک، قطار، زنبور نیک و نیکو و تاب گردان می کردند و به هنگام حرکت این وسایل، با شوقی فراوان فیلم و عکس می گرفتند. پیر زنان و پیرمردان بازنشسته، در گوشه ای نشسته و بستنی نوش جان می کردند. بازار شیرینی و تنقلات مختلف، سیب زمینی کبابی و سوسیس و پیتزا و...داغِ داغ بود.  
*

جشن مردمی sim jü

sim jü جشنی قدیمی و مردمی است که هر سال در شهر ورنه آلمان برگزار می شود. امسال این جشن از روز شنبه 24 اکتبر تا سه شنبه 27 اکتبر 2026 برگزار خواهد شد. امروز اولین روز جشن است. هوا بادی یعنی اگر بهتر توصیف کنم  طوفانی و سرد است. خورشید هر از گاهی از لابه لای ابرهای پراکنده خودی نشان می دهد و لبخندی می زند و فکر میکنی هوا بهتر شده و سر از پنجره بیرون می بری، سوز سرما را حس می کنی. اکنون در مرکز شهر وسایل بازی مختلفی مستقر شده و خوراکی ها جلو چشم خریدار پخته و در حال فروش است. انواع تنقلات و اسباب بازی فروخته می شود که قیمت شان نسبت به بازار معمولی گرانتر است. همچنین بازار سنتی نیز با حضور تعداد چشمگیر فروشنده برپاست. 
شال و کلاه بر سر و کاپشن بر تن، از در خارج می شوم. باد تندی همچون سیلی بر صورتم می کوبد. پشیمان شده و به خانه برگشته و به وضع آب و هوای فردا نگاهی می اندازم. گویا قرار است فردا بعد از ظهر هوا آرام و آفتابی باشد. دلم می خواهد حداقل فردا بروم و سوار چرخ  فلک بلند شوم و از آن بالا، زمین را تماشا کنم. از بازی ها و بساط فروشندگان عکس بگیرم و برگردم. یادش به خیر زمانی سوار تاب گردان می شدم. چشمانم را می بستم و در هوا می چرخیدم.
گئتدی جاوانلیق گلمز
گلدی قوجالیق گئتمز
*
چون پیر شدی حافظ از میکده بیرون رو
رندی و هوس بازی در عهد شباب اولی
*

مجله آلمانی اِما Emanzipation

 مجلّۀ اِما

مجله اما مشهورترین و ماندگارترین نشریه فمینیستی آلمان پس از نزدیک به پنجاه سال فعالیت مستمر در پایان سال 2026 تعطیل می شود. آخرین شماره این مجله در شهر کلن منتشر می شود.
آلیس سوفی شوارتز متولد 3 دسامبر 1942 ( 83 ساله ) در ژانویه سال 1977 مجله اِما ( امانچی پاسیون = رهایی و دادخواهی ) را که نماد فمینیستی کلاسیک است، پایه گذاری کرد. اِما هر دو ماه یک بار منتشر می شود. این بانو چهره برجسته فمینست آلمان و روزنامه نگار، ناشر و سردبیر مجله و از بنیانگذاران جنبش زنان در پاریس است. این مجله تنها نشریه ای است که توسط زنان اداره میشود و در طول حدود پنجاه سال فعالیت خود به موضوعاتی مانند حقوق زنان، مبارزه با پورنوگرافی، حق سقط جنین، حقوق زنان در سطح بین المللی می پرداخت.
اکنون آلیس شوارتز، در یافتن جانشینی برای اداره مجله، ناتوان شده است. مجله در سال های اخیر به چالش های جدی و گسترده روبرو بوده است. یکی از دلایل کم شدن خوانندگانش، اعتراض به ارسال سلاح به اکرائین بود.
او می گوید که مشکلات اقتصادی عامل اصلی تعطیلی مجله نیست. « ما می رویم چون فکر می کنیم دیگر بس است. پس بگذارید اعتراف کنیم که اکنون دیگر پیر و فرسوده شده ایم. » اِما تعطیل می شود، امّا آرشیو کامل این نشریه به « آرشیو ادبیات آلمان» منتقل می شود تا برای همیشه در دسترس علاقمندان باشد. 
مواضع او با مواضع جوان ها تفاوت دارد. اگربخواهد سردبیر و کارکنان جدید و جوان را جانشین خود و کارکنانش کند، بدیهی است که تفاوت های زیادی بین افکار این دو قشر وجود دارد و او باید با نسل جدید و تغییر و تحول دیدگاه آنها کنار بیاید و به قول خودش نتوانسته جانشینی همفکر برای خودش پیدا کند. 
آلیس شوارتز معتقد است که در نهایت به ابدیت می پیوندد.
او نویسنده کتاب « تفاوت های جزئی و پیامدهای کلان »  است که در سال 1975 منتشر شد. موضوع کتاب در مورد آزادی زنان و مفهوم خانواده و تمایلات جنسی در روابط زن و شوهر و  وابستگکی های عاطفی و اقتصادی زنان است. او برپایه مصاحبه با زنان از طبقات و سنین مختلف، در مورد کار زنان در خارج و داخل خانه و روابط آنها سخن می گوید. این کتاب پرفروش بوده و به زبان های مختلف ترجمه شده است.
*
زنده یاد شهریارِ ما می فرماید
حیدربابا ننه قیزین گؤزلری
رخشنده نین شیرن – شیرین سؤزلری
ترکو دئدیم اوخوسونلار اؤزلری
بیلسینلر کی آدام گئدر آد قالار
یاخجی پیس دن آغیزدا بیر داد قالار
*
 

مختصری در مورد عاشیق ها و شعرای آذربایجان

عاشق لَر، شاعر لَر

عاشق محمّد فرزانگان، هنرمندی است که با ساز قوپوز موسیقی سنتی می نوازد و می خواند. بیشتر اشعار او از شعرای آذربایجانی است. نخستین بار فیلمش را در یوتیوب دیده و علاقمند به شنیدن ساز و صدا و اشعار زیبایی که می خوانَد، شدم. توسط او شعرایی همچون شجاعت، آیریلماز، ابوذر و عاشیق سیروس کیانی و تعدادی دیگر را شناختم. خواستم بیوگرافی از این عاشق بنویسم که در هیچ سایتی اطلاعاتی درمورد ایشان پیدا نکردم بجز این که اهل میانه است و شادی بخش مجالس خوش عروسی و روزهای خوب مردم.
*
شجاعت احمدلی، شاعری با تخلص « شجاعت» در چهارم ژوئن سال 1943 در شهر کلبجر جمهوری آذربایجان به دنیا آمد. هشت سال از عمر کوتاهش را در زندان گذراند. در هفتم نوامبر سال 2002 در شهر گنجه چشم از جهان فروبست. پنجاه و نه سال در این دنیای فانی زیست. اشعارش زبانزد عاشیق ها و خواننده ها و علاقمند به ادبیات ترکی آذربایجانی است.  
*
یعقوب احمدوند با تخلص « آیریلماز»: از شعرای اردبیل است که در تهران زندگی می کند. از اشعار معروفش « بیر گون یولوم دوشدو مزارستانا» را با صدا و ساز عاشیق محمّد علی فرزانگان شنیدم. امروز از طریق اخبار، باخبر شدم که این شاعر توانا روز 25 مهرماه 1405 به علت بیماری درگذشته است. خدا رحمت کند.
*
دوست داشتم در مورد این شعرا و عاشق های عزیز بیشتر بنویسم. همچنین شعرای معروفی که در قید حیات هستند و هراز گاهی بعضی از اشعارشان را از طریق یوتیوب یا عاشق های می شنویم. اما متاسفانه اطلاعات زیادی به دست نیاوردم. امیدوارم، هموطنان عزیزی که در موردشان اطلاعات دارند، بنویسند.

*

این شنبه کسل کننده

اوچماق دیر دیله ییم قاناد وئر منه « حمیده رئیس زاده »

دل که تنگ باشد، دست توانی برای گرفتن قلم، قلم حوصله ای برای نوشتن، عقربه های ساعت خیال حرکت کردن و زبان توان سخن گفتن ندارد. بخصوص اگر صدای فریادهمسایه بغل دستی که دارد همراه با فحش های آنچنانی، دخترش را تنبیه می کند که « الهی زیر ماشین بروی و له بشوی، الهی که مرده شوی تنه لش ات را بشوید، الهی که به زمین گرم بخوری، این روز تعطیلی بگذار آب خوش از گلویمان پایین برود. یک امروز را پیش من بیا تا از دیدارت چشم و دلم روشن شود. الهی که خدا محوات کند که چند هفته است نیامدی و چشم به در مانده ام و...» و من از طرز حرف زدنش متوجه می شوم که تلفنی صحبت می کند. داد و قالش گوش فلک را کر کرده است. نه به آن چشم به در ماندنش و نه به آن نفرین هایش. البته فحش های ریز و درشت اش را سانسور کردم.
او داد می زند و من ته دلم شعر مرحوم حمیده رئیس زاده را زیر لب زمزمه می کنم.
دیندیرمه منی غم جالانار دیل دوداغیمدان
نیسگیل سئلی باشلار آخا سولموش یاناغیمدان
*
ادامه شعر اینجا
*

دلی اولماغیما بیر آددیم قالیر

امشب هنوز افسرده ام زان غم که دیشب داشتم
« مهدی اخوان ثالث»

*
تازه از وطن برگشته و من برای خوش آمد گویی و پرس و جو از روزهای خوشی که با عزیزانش گذرانده، به دیدارش شتافتم تا بگویم یئییب ایشدیغین اؤزوون اولسون ناغیل ائیله گؤروم سفرین نئجه کئچدی؟ که دیدم لباس سیاه بر تن کرده است. پرسیدم:« خدا بد نده، چرا سیاه پوشیدی؟ رنگ و رویت هم پریده و حسابی غمگین و پریشان به نظر می آیی.»
گفت:« نگو که دلخونم. پسر فلان فامیل کشته شده، دختر فلان فامیل همراه با پدر و خواهرش زیر آوار بمب تکه پاره شدند. پسرعمو و دو تا از دوستانش اعدام شدند. روزهایمان نه تنها خوش نگذشت، بلکه با عزا و غم و ماتم سپری شد. مصیبت آن چنان سنگین بود که گریستن نیز فراموشم شد. دلم میخواست چنان بر سرم بکوبم که دنیا جلو چشمانم تیره و تار شود.»
او گفت و گریست و ناله سر داد. می خواستم دلداری اش دهم، اما زبان در دهانم لال شد. فقط توانستم به همراه او اشک بریزم. پس از ساعتی خداحافظی کرده و به خانه برگشتم. این اولین بار بود که دیدار این دوست عزیزم این چنین پریشانم کرد. این همدم و سنگ صبورم خود نیازمند سنگ صبور بود.  
ساعتی با خود کلنجار رفتم. به خود گفتم که خوابی پریشان دیده ام. یا فیلمی فانتزی و غمگین تماشا کرده ام. بیخود و سردرگم و با قدم هایی تند، همچون دیوانه ها، از این سوی اتاق به آن سو رفتم. آنقدر رفتم و برگشتم که سرگیجه گرفته و روی صندلی نشستم. آبی نوشیدم و پی در پی ورد و دعا خواندم. احساس کردم که دارم دیوانه می شوم. راستی که خدا به فریاد داغدیده ها و مصیبت کشیده ها برسد.
امشب نیز همچون دیشب افسرده ام و غمگین.
*
دلی اولماغیما بیر آددیم قالیر
«زلیم خان یعقوب»
*

قدیم ها یادش به خیر

یادش به خیر

بچه که بودیم، زندگی رنگ و بویی دیگر داشت. رفت و آمد بین فامیل زیاد بود و به هر بهانه ای دور هم جمع می شدیم. خبری از تعارف و تشریفات نبود. شبهای طولانی زمستان پس از صرف شام، برای احوالپرسی به خانۀ یکی از فامیل می رفتیم. صاحبخانه از ما با استکانهای بزرگ و کوچک چایی و تخمه آفتابگردان و سنجد و خرما و به قول خودمان آللاه نه وئردیسه پذیرایی می کرد. روزهای طولانی تابستان بعد از خوردن ناهار و چرتی یک ساعته، خانه یکی از اقوام می رفتیم. بزرگترها از این در و آن در صحبت می کردند. بیشتر وقتها هم به درخواست میزبان برای صرف شام می ماندیم. کته و املت، کوکو و سبزی خوردن، ماست خیار و... چقدر خوش می گذشت. ما با هم سن و سالان خود بازی می کردیم. پسر و دختر تفاوتی نداشت. چون ما همدیگر را خواهر و برادر می دانستیم و مشکلی نداشتیم.
یادش به خیر ما دخترها آیاق جیزیغی بازی می کردیم و پسرها فوتبال بازی. گاهی هم، بازی هایمان مختلط بود و همگی با هم گیزلن پانج بازی می کردیم. بزرگترها دابرنا بازی می کردند. بزرگترها دابرنا بازی می کردند. راستی که چه سرگرمی هیجان انگیزی بود.
آن روز مهمانی رفتیم و نوه جان ها و بچه های میزبان از دیدن همدیگر بسیارخوشحال شده و پس از صرف غذا کنار هم نشسته و هر کدام موبایل یا لاپ تاپ کوچک در دست سرگرم تماشای فیلم یا بازی مورد علاقه شان شدند. رو به نوه جان کرده و پرسیدم:« عزیزم اینهمه خوشحالی کردی که می روم با دوستان عزیزم بازی کنم، حالا نشسته ای و تنهایی با موبایل بازی می کنی؟»
نگاهی عاقل اندر سفیه به من انداخت و با لبخندی آنچنانی گفت:« فکر می کنی چه کار می کنم؟ کنار دوست عزیزم نشسته ام و داریم با هم بازی می کنیم دیگر! »
*

آنچه دلم خواست نه آن می شود

 

آنچه دلم خواست نه آن می شود
آنچه خدا خواست همان می شود
« شعر منتسب به علامه طباطبائی»
*
از زمانی که با این خانواده جوان آشنا شدم، بیست سال و اندی می گذرد. زن و مرد جوان مهاجری بودند و دو پسر نوجوان و زندگی آرامی داشتند. پسرها سرگرم تحصیل و زن و مرد بی وقفه سرگرم کار بودند. می گفتند:« کار و تلاش و صرفه جویی می کنیم و پس از سر و سامان دادن به بچه هایمان، به وطن برمی گردیم.»
در روستایشان، زمینی خریده و شروع به ساخت خانه ای با باغچه ای کوچک کرده بودند. مرد خیال داشت پس از بازنشستگی در خانه شان با خیال راحت زندگی کند و از آنجا که به گل و گیاه علاقه زیادی دارد، باغچه هم برای سرگرمی و گذران وقت کافی است. خلاصه که زن و شوهر برای آینده فکر و خیال قشنگی داشتند. برای دو پسر نیز در طبقه دوم خانه شان دو آپارتمان کوچک بنا کرده بودند که بچه ها به هنگام سفر به وطن، به خانه خودشان بیایند و اذیت نشوند.
هفته قبل که با مهرناز نشسته بودیم از حال و احوال این خانواده سوال کردم. گفت:« بچه ها سرگرم کارند و ازدواج کرده و بچه دار هم شده اند.»
گفتم:« خدا را شکر مرد و زن به نصف آرزویشان رسیدند. امروز فرداست که بازنشسته شوند و به وطن بازگردند.»
با تاسف گفت:« نه دیگر گمان نکنم. مرد بیچاره چند ماهی می شود که سخت بیمار است. مبتلا به سرطان است هم پوست و هم خون. حال و روزشان هیچ خوب نیست. مرد از شدت بیماری و زن از غم شوهر، هر دو می نالند.»
با شنیدن این خبر بسیارغمگین شدم. گفتم:« یعنی آرزو به دل می روند؟ یعنی این همه کار کردند و با زحمت و مشتقت خانه خریده و برای پیری توشه اندوخته اند، اکنون همه هیچ؟»
گفت:« بله تقریباً. دیروز خانمش را تسکین می دادم که ناراحت نباش ببین چه مرد خوبی است که تو و بچه هایتان را سر و سامان داد. کشور خودتان می روید و زندگی می کنید. به قول حضرت مولانا، دنیا همه هیچ و کار دنیا همه هیچ.»
با گریه گفت:« چگونه می توانم بدون او در خانۀ آرزوهایش زندگی کنم و قدم بزنم. مگر می شود؟»
ته دلم گفتم:« می شود. مجبور است. یعنی چاره ای ندارد و عادت می کند.»
بشرین دریسی قالین دیر      
*
دنیا همه هیچ و کار دنیا همه هیچ
ای هیچ برای هیچ در هیچ مپیچ
مولانا
*

دبیر تاریخ ما

اندر احوالات سلطان اسماعیل خطایی

درس تاریخ آن روزمان، سلسلۀ صفویه بود. دبیر تاریخ مان می گفت:« شاه اسماعیل یکم، بنیان گذار امپراتوری صفوی بود. دودمان او بیش از دو قرن دوام آورد. شخصیت او به خاطر برخی کارها و اقدامات مورد ستایش و بعضی کارها نکوهش شده است.  او به عنوان پادشاه تاجگذاری کرد و ایران را یکپارچه و هویت ملی را احیا کرد.  می گویند شاه اسماعیل پس از تصرف تبریز با مخالفانش با نهایت بی رحمی رفتار کرد و چه کشتارها و نبش قبرها و سوزاندن استخوان مرده ها، تکه تکه کردن زن و بچه های مخالفان به راه انداخت که نگو و نپرس. حتی به ناموس زنان نیز رحم نکرد. دست به قتل و کشتار علما و دانشمندان سنی زد. جشن عمرکشان را رسم کرد. او در نبرد چالدران از سپاه عثمانی شکست خورد. این شکست سبب سرخوردگی و اندوه او شد.»
از او دیوان شعر ترکی به یادگار مانده است. تخلص این شاه شاعر« خطایی» است. کسی که طبعی لطیف و شاعرانه دارد چگونه می تواند آن چنان بی رحم باشد؟
*
دیلبرا عشقین تنیم ده، سئوگیلی جان دیر مانا
پرتوی مهر روخون، خورشیدی تابان دیر مانا
دردی هیجریندن سنین هرگیز شیکایت قیلمازام
هئچ علاج ائتمم طلب، نئیچون کی درمان دیر مانا
شاه اسماعیل خطایی
*

حسین پناهی و جواد یساری

من و نازی
کتاب « من و نازی» حسین پناهی را برداشته و ورق می زنم. دفتر را به جواد یساری تقدیم کرده و می نویسد:
این دفتر را به جواد یساری تقدیم می کنم،
که عمری شرافتمندانه آواز خواند…
و گمان نمی کنم فهمیده باشد
کتاب حضرت موسا،
انجیل است یا تورات!
*
قدیم ها سالی یک بار توشه زمستانی خریداری می شد. گونی های کوچکِ نخود، لوبیا، عدس، لپه که مادر یکی پس از دیگری داخل سینی می ریخت و بزرگ و کوچک دورش جمع می شدیم و از سنگ ریزه و اشغال تمیز می کردیم و مادر داخل حلبی های بزرگ و خالی روغن نباتی می ریخت و درش را محکم می بست و داخل زیرزمین می گذاشت تا فصل زمستان بی دردسر و زحمت تمیز کردن استفاده کند. نوبت به برنج که می رسید همگی آخ وای و ناله می کردیم که وای برنج زحمتش زیاد است. مادر سینی های کوچک را می آورد و داخل هر سینی مقداری برنج می ریخت و از ما می خواست به دقت پاک کنیم. نباید حتی یک دانه سیاه داخل برنج بماند که این دانه ها فضله ی موش هستند و بودنشان غذا را حرام می کند. پس از این که برنج را تمیز می کردیم، آنرا داخل سینی بزرگ مادر می ریختیم و او با فرستادن صلوات و کنترل دو سه مرتبه، برنج را داخل ظرف حلبی می ریخت و درش را محکم می بست. تمیز کردن برنج گاهی دو تا سه روز طول می کشید. هر وقت که مادرم پلو می پخت، بار دیگر آن چند پیمانه را به دقت زیر و  رو می کرد و سپس می پخت. چون فتوی بر این بود که اگر داخل پلو پخته شده فضله موش دیده شود، خوردنش حرام است و باید کل غذا را دور ریخت. یک بار چنین اتفاقی برای ما افتاد و پلو دور ریخته شد و مجبور شدیم خورش را با نان بخوریم تا سیر شویم.
روزی از روها خبر دادند که ملایی فتوی داده که نیازی به دور ریختن همه پلو نیست. همان قک قاشق را دور بریزید، کافی است. خوردن بقیه برنج حلال است. اکنون که سالها از آن دوران سپری می شود، متوجه می شوم که فتوی دهنده، حسین پناهی خودمان است. فتوایی که باعث شد از روحانیت صرف نظر کند.
*
اما جواد یساری خواننده کوچه بازاری که اسمش، خاطرات سفر با اتوبوس و زیارت و لحظات خوش انتظار برای رسیدن به مقصد و دیرار عزیزان را زنده می کند. از همه بیشتر، سپیده دم ( ترانه سرا: فریدون خشنود) که یکی از ترانه های ماندگار اوست.او متولد 1323 تهران، کشتی گیر و باستانی کار و خواننده کوچه بازاری است و در ایران زندگی می کند.
* 

به من چه؟ به تو چه؟ به ما چه؟

 

به من چه سرخی میخک تو مهتاب!؟
به من چه رقص نیلوفر روی آب!؟
قفس بارونه کابوسِ کبوتر
به من چه کوچه باغِ شعرِ سهراب!؟
« ایرج جنتی عطائی»
*
بنده خدائی بعد از سالها تحمّل دوری و غربت و زندگی در حسرت وطن، به وطن بازگشته و شده خائن به وطن! هیهات از دست ما مردم! هیهات!
با شمایم ای کسانی که  فحش می دهید و نکوهش می کنید و انگ می زنید، آیا درد غربت را لمس نمی کنید؟ چه غمی دارد دور از یار و دیار در غم از دنیا رفتن عزیزی خون گریستن؟ چه حسرتی دارد دیدار مسافری که تازه از آن آب و خاک برگشته و دارد از دید و بازدیدش سخن می گوید و از لذت بردنِ روزهای سپری شده با پدر و مادرش، تعریف می کند؟
شما که فریاد آزادی سر داده اید، چرا به انتخاب آزاد هموطن ارزش قائل نیستید؟ چرا آنچه که باب میل شما نیست نمی پذیرید؟  اول معنی آزادی را بیاموزید و احترام به آزادی را تمرین کنید، سپس دم بزنید. ای مخالفان سنگسار، با زبان تلخ تان سنگسار نکنید.
*
پی نوشت: ایران متعلق به همه ایرانیان است.
*