Janosch

 یانوش نویسنده و تصویرگر آلمانی درگذشت  

یانوش یازدهم مارس 1931 در هیندنبورگ آلمان به دنیا آمد. سوم نوامبر 2026 در سن 95 سالگی در جزیره اسپانیا درگذشت. او نویسنده و تصویرگر کتابهای کودک و از حامیان حیات وحش آلمان بود. او تا کنون بیشتر از 150 کتاب منتشر کرده است که به زبان های مختلف ترجمه شده اند. از کتاب های مشهور او می توان به « وای پاناما چه زیباست» ،« پست برای ببر » ، « من حالت را خوب می کنم » ، « بیا یک گنج پیدا کنیم.» و « بازگشت به آسکوف» را می توان نام برد.
*
وای پاناما چه زیباست.
این کتاب در سال 1978 منتشر شد.
ببر کوچولو و خرس کوچولو دو تا دوست هستند که در نزدیک رودخانه ای در خانه ای کوچک با آرامی و خوشی زندگی می کنند. خرس کوچولو ماهیگیر و ببر کوچولو قارچ چین است. او یک « اردک ابری» دارد. اردکی که چرخ های راه راهِ زرد و سیاه رنگی دارد. روزی خرس کوچولو جعبه ای پیدا می کند که رویش «پاناما» نوشته شده و جعبه بوی موز می دهد. خرس کوچولو تصمیم می گیرد که به جستجوی پاناما برود. او از پاناما و زیبائی هایش می گوید و روز دو دوست، با یک قابلمه، اردک ببری، قلاب ماهیگیری و یک کلاه عازم پاناما می شوند. این دو در بین راه با حیوانات یادی روبرو می شوند و اکثر مردم نمی دانند پاناما کجاست و به آنها آدرس اشتباه می دهند. ببرکوچولو و خرس کوچولو آنقدر می چرخند تا به خانه خودشان می رسند.خانه شان فرسوده و گیاهان اطرافش رشد کرده اند. آنها تابلو« پانامام را پیدا می کنند. همان جعبه کوچک و فکرمی کنند واقعا به پاناما رسیده اند و خوشحال از رسیدن به سرزمین رویایی در خانه شان به خوشی زندگی می کنند.
*
پست برای ببر
این کتاب در سال 1980 منتشر شده است.
در این داستان، یانوش داستان چگونگی اختراع اداره پست و تلفن توسط ببر کوچولو و خرس کوچولو را تعریف می‌کند.
وقتی خرس کوچولو به ماهیگیری می‌رود، ببر کوچولو که در خانه مانده بود، متوجه می‌شود که چقدر تنهاست. او حوصله پوست کندن سیب‌زمینی، جارو کردن یا آب دادن به گل‌ها را ندارد. برای تغییر این وضعیت، خرس کوچولو از او می‌خواهد که از رودخانه برایش نامه بنویسد. با این حال، اگرچه خرس نامه را می‌نویسد، اما آن را تا عصر به خانه نمی‌آورد و ببر را مجبور می‌کند یک روز تنهایی دیگر را تحمل کند. بنابراین، ببر و خرس تصمیم می‌گیرند دفعه بعد نامه را از طریق یک پیک ارسال کنند.
این کار در ابتدا دشوار است، زیرا هیچ کس وقت ندارد نقش پستچی را بازی کند. موش خیلی کوچک است، ماهی ممکن است نتواند خوب بشنود، روباه و غاز خیلی مشغول مراسم تشییع جنازه هستند و فیل خواب است. سرانجام، خرگوشی از راه می‌رسد که با کمال میل قبول می‌کند این کار را انجام دهد. او نامه را به ببر می‌رساند، که ناگهان دلش می‌خواهد سیب‌زمینی بپزد و دوباره جارو کند زیرا دیگر اصلاً احساس تنهایی نمی‌کند. روز بعد، ببر و خرس برعکس عمل می‌کنند: ببر قارچ‌ها را در جنگل جمع می‌کند و برای خرس نامه‌ای به خانه می‌فرستد. اما خیلی زود، همه حیوانات جنگل می‌خواهند برای دوستانشان نامه بنویسند و به این ترتیب سیستم پستی متولد می‌شود.
با این حال، پس از مدتی، ببر متوجه می‌شود که نوشتن و دریافت نامه دیگر کافی نیست؛ بنابراین ببر و خرس با گذاشتن لوله‌هایی از طریق جنگل توسط موش‌های کور، تلفن را نیز اختراع می‌کنند. فقط فیل نمی‌تواند با خانه تماس بگیرد، اما حداقل کبوتر نامه‌رسان از پست هوایی به آفریقا مراقبت می‌کند.
ببر کوچک و خرس کوچک از اختراعات خود و از زندگی که "کاملاً عجیب و شگفت‌انگیز" است، بسیار خوشحال و راضی هستند.
*
من حال تو را بهتر می کنم.
این کتاب در سال 1985 به چپ رسیده است.
ببر احساس ناخوشی می‌کند و جلوی جنگل روی زمین می‌افتد. دوستش، خرس، او را به خانه می‌برد و می گوید: «من تو را بهتر می‌کنم.» او زخم‌های ببر را پانسمان می‌کند و برایش غذا می‌پزد. اما حال ببر بهتر نمی‌شود، خاله غاز و خرگوشی که کفش‌های تندی دارد به ملاقاتش می‌آیند.
به پیشنهاد خرگوشی که کفش‌های تندی دارد، ببر را به بیمارستان حیوانات می‌برند و همه دوستانش او را تا بیمارستان همراهی می‌کنند. دکتر قورباغه گازدار متوجه می‌شود که یکی از نوارهای ببر از جایش درآمده است.او را عمل و پانسمان می کند. پس از عمل و پانسمان، همه دوستان ببر، او را دوباره به خانه می‌آورند. خرس کوچولو از او مواظبت می کند تا حالش بهتر شود.
*
بیا یک گنج پیدا کنیم.
این کتاب در سال 1979 به چاپ رسید.
در این داستان، یانوش رویای ثروت ببر کوچولو و خرس کوچولو را تعریف می‌کند، جستجوی گنج در همه جا، چگونگی ثروتمند شدن و از دست دادن دوباره همه چیز، و چگونگی بازگشت آنها به خانه و درک بزرگترین خوشبختی روی زمین.
وقتی خرس کوچولو هنگام ماهیگیری چیزی صید نمی‌کند و ماهی برای خوردن وجود ندارد، ببر کوچولو و خرس کوچولو به این فکر می‌کنند که بزرگترین خوشبختی روی زمین چه می‌تواند باشد. آنها به سرعت پاسخ را پیدا می‌کنند: ثروت، زیرا در این صورت همیشه می‌توانند ماهی قزل آلا بخرند و کیک نیش زنبور را برای دسر بخورند. آنها همچنین متوجه می‌شوند که به چیزهای دیگری نیز نیاز دارند: یک قایق بادی، یک تاب ایوان، یک کلاه با سگک، یک چراغ قرمز، چکمه‌های خزدار... بنابراین روز بعد آنها یک طناب، یک بیل و دو سطل می‌خرند و به جستجوی گنج خود می‌روند. آنها در مزرعه و جنگل حفاری و در رودخانه جستجو می‌کنند و از موش کور، شیر، مرغ و حتی الاغ می‌پرسند. پس از یک سفر طولانی، یک شب زیر یک درخت بزرگ می‌خوابند و صبح متوجه می‌شوند که درخت سیب‌های طلایی دارد. بالاخره آنها ثروتمند شده‌اند! اما خیلی زود دوباره ثروت خود را از دست می‌دهند. سرانجام آنها به خانه برمی‌گردند و متوجه می شوند، هر آنچه را که برای خوشبختی لازم است، دارند و زندگی چقدر خوب است، وقتی گل کلم و سیب زمینی وجود دارد، موش کور به دیدارشان می‌آید، چکاوک آواز می‌خواند و زنبورها وزوز می‌کنند.
*
منبع :از ویکی پدیا به زبان آلمانی ترجمه کردم.

پاییز و حشرات

خرخاکی

پس از اتمام کارم در باغچه و بالکن، نوبت به شستن و تمیز کردن بالکن رسید. اول خاک ها را جارو کرده و آب برای شستنکاشی ها آوردم. چشمم به یک خرخاکی افتاد که داشت با عجله می دوید. با شاخه خشکی خواستم از بالکن برانمش که رو به پشت غلط زد و بی حرکت ماند. فکر کردم مرده و به سراغ مرمری و خاک انداز رفتم و شروع به جاروکردم، تا به خر خاکی مرده رسیدم، ندیدمش. چشمم به لبه دیوار بالکن افتاد و فرار سریع این حشره که تلاش می کرد خود را به لبه بالکن برساند و دربرود. دست از کار کشیده و تماشایش کردم. سرانجام به لبه بالکن رسید و از همانجا از چشمم دور شد. فهمیدم که خود را به زیر بالکن رساند و از ضربه مرمری و خاک انداز من نجات یافت.

آتا بابالاریمیز نه دئمیش؟
آغاج آجی دی، جان شیرین
انسان باشد یا حیوان، فرقی نمی کند.
*

شمعدانی های مادربزرگ

هوا دارد سردتر می شود. اگر به زیر صفر برسد، شمعدانی های باغچه ام از بین می روند. امروز همت به خرج داده و همگی را از خاک بیرون آورده و داخل گلدان های بزرگ کاشتم. خدا برکتشان بدهد که سال به سال بیشتر و پربارتر می شوند. شمعدانی های رنگارنگی را که بهار هرسال پسرجان می خرد، وقتی هوا که رو به سردی می رود، به خانه ام می آورم. قرمز و سفید و صورتی و بنفش کم رنگ و الا آخر.
سال گذشته از طریق اینترنت آموختم که اگر شمعدانی ها را به زیر زمین ببرم و بعد از هرس داخل پاکت کاغذی گذاشته و از دیوار آویزان کنم و بهار سال بعد در باغچه بکارم، دوباره جان می گیرند و برگ و گلهای زیبا درمی آورند. خوب شد که زیاد اعتماد نکرده و فقط نصف گل ها را طبق روش بالا به زیر زمین بردم. بهار که شد سراغشان رفتم. متاسفانه بجز ریشه های ضعیف، چیزی از شمعدانی های نازنینم باقی نمانده بود. تصمیم گرفتم دیگر گل به زیرزمین نبرم و مثل خاله جان داخل گلدان پشت پنجره اتاق جای دهم. البته مادربزرگ و پدرم، گل های شمعدانی و بگونیا عروس را پشت پنجره زیرزمین بزرگمان گذاشته و تا پایان زمستان هر از گاهی کمی آب می دادند و بهار با قلمه زدن، و کاشتن، حیاط و دورتادور حوض مستطیلی شکل بزرگمان، حیاطو دورتادورحوض را زینت می دادند. ناگفته نماند که زیرزمین بزرگ خانه مان آشپزخانه نیز بود. اما گلها شبهای سرد و برفی زمستان را به خوبی تحمل می کردند.
راستی که شمعدانی های مادربزرگم چه گلهای زیبا و براقی داشتند. بهار که از راه می رسید، از شاخه های جوانش قلمه می گرفت و به در و همسایه و دوست و آشنا می داد.

القصه دلم تنگ است.
*

هالوین

هالوین یا جشن قدیسان
سی و یک اکتبر هالوین بود و یکم نوامبر شب ارواح مردگان، به همسایه زنگ زدم و خواستم که برای نوشیدن قهوه با کیک پیشم بیاید. گفت که هالوین است و باید به آرامگاه همسر و مادرش برود.
امروز او به من زنگ زد وکمی صحبت کردیم. در مورد هالوین گفت:« هالوین جشن قدیسان یا جشن مُرده هاست. در این روز ما به آرامگاه عزیزانمان می رویم و برایشان گل می بریم. شب، ارواح مردگان به زمین برمی گردد. من امشب حضور روح شوهرم را که ده ماه پیش درگذشته است، در خانه حس کردم و صدایش را شنیدم. اول سرفه کرد و سپس مرا به نام صدا کرد.»
کمی ترسیده و با تعجب پرسیدم:« راست می گویی!؟ آخر مُرده که نمی تواند حرف بزند، چگونه متوجه شدی.»
قسم خورد و گفت:« باور کن. داشتم تلویزیون تماشا می کردم که خوابم برد و چرتی زدم. یک دفعه صدای سرفه اش به خودم آمدم و سپس صدایش را شنیدم که مرا به نام صدا کرد.»
گفتم:« حتما خواب دیدی. یا صدا از تلویزیون بود.»
گفت:« نه بیدار که شدم ، تلویزیون هم خاموش شده بود. خانه در سکوت کامل بود. باور کن. در این روز و شب مُرده ها می آیند. خود شوهرم گفته که تنهایم نمی گذارد و جشن قدیسان به دیدنم می آید.»
او روی حرف و اعتقاد خود پافشاری و آرزو می کرد که امشب نیز شوهرش به دیدنش بیاید و صدایش کند و من با  ترس و لرز استغرالله می گفتم که مگر ممکن است! سرانجام به مصداق این ضرب المثل سخن کوتاه کردم که  
سن دئین اولسون قال یاتسین.     

اوردا منیم اوشاقلیغیم قالیپدی

به یاد یار و دیار آن چنان بگریم زار

روز خوشی نبود. دلتنگ، جهان تیره و تار، آسمان همچون دل من گرفته و بارانی، گویی او نیز همچون من هوای گریه داشت و بغضش همچون بغض صاحب مرده من نمی ترکید. خشمگین  و قهربا زمین و زمان، با بی حوصلگی تلفن را به دست گرفتم تا پیام دوست جان را ببینم. نوشته بود :« ببین چه زیبا می خواند! چه صدایی و چه شعری!» بازش کردم. پسر جوانی می خواند. از دلتنگی برای آب و خاکش، برای یار و دیارش، برای کوه و دشت پرصفایش.
دئنن بو غربت نفسیمی آلیب
آغیر بیر حسرت اوره ییمده قالیب
بغضم ترکید. گریه کردم، چه گریه ای.او خواند و من همنوا با او نالیدم. بغض آسمان نیز ترکید وهمراه با رعد و برق و غرّشِ پر سر و صدایش شروع به باریدن کرد.
پس از نیم ساعتی موزیکی دیگر فرستاد و نوشت حالا این یکی را ببین. همان صدا این بار قربان صدقه  کودکی سیاه سوخته و بامزه می رفت و می خواند « ناز ائله مه » این بار اشکهایم را پاک کرده و از جا برخاستم و همراه با کودک دستانم را به حرکت درآوردم.
پس از مدتی کوتاه این بار خودش زنگ زد. پرسیدم:« این پسر کیست که در عرض نیم ساعت هم گریاند و هم خنداند؟»
گفت:« نمی شناسی!؟ علی است دیگر پرمهر. اردبیلی است.»
از او خواستم که ترانه های دیگری از این جوان برایم بفرستد. گفت که می توانی از طریق یوتیوب تماشا کنی. ترانه ها را خودش می سراید. جوان با استعدادی است. از آن روز چند سالی می گذرد و درخشش این جوان را می بینم. گاهی از آهنگسازان معروف ایرانی، آهنگ وام می گیرد و با اشعار خودش، الحق والانصاف که زیبا اجرا می کند.
*
اما این علی پُرمهر کیست؟
علی پُرمهر: ترانه سرا، شاعر، خواننده و آهنگسار، در 23 آذر 1356 در روستای پُرمهر، استان اردبیل به دنیا آمد. مادرش تبریزی و پدرش اهل روستای پرمهر اردبیل است. او موسیقی را از چهارده سالگی شروع کرد. کار خود را با صدا و سیما شروع کرد. از طرفداران  تیم تراکتورسازی تبریز است. ترانه «اودلاردا یانان» را برای جانباختگان حادثه قطار تبریز و ساختمان پلاسکو خواند.
علی پرمهر نقش مهمی در معرفی و استعداد یابی دختر روشن دل میاندوآبی « زهرا فتحی» داشت. ترانه « اوره ییمنن گؤرورم» را برای این دختر با استعداد سرود و او با صدای زیبایش خواند.
ترانه « سلام یئتیر» یکی از ترانه های زیبای علی پرمهر است. 
روستای پُرمهر: روستای پنلمه یئر یا مکان مه آلود، روستایی سرسبز و گردش پذیر با آبشارها و آب و هوای دلپذیر، در شهرستان مغان یا همان گِرمی ، استان اردبیل است.
*

simyü

 

sim jü

 

چهار روزی که به بهانه جشن کیرمس، بزرگ و کوچک تفریح کردند. وسایل تفریحی، مسابقه، شانس، بازی با وسایل تفریحی، بچه ها را شاد کرد. به میدان شهر که می رفتی، مادران را همراه با جگرگوشه هایشان می دیدی که بچه هایشان را با ناز و نوازش سوار ماشین، اردک، قطار، زنبور نیک و نیکو و تاب گردان می کردند و به هنگام حرکت این وسایل، با شوقی فراوان فیلم و عکس می گرفتند. پیر زنان و پیرمردان بازنشسته، در گوشه ای نشسته و بستنی نوش جان می کردند. بازار شیرینی و تنقلات مختلف، سیب زمینی کبابی و سوسیس و پیتزا و...داغِ داغ بود.  
*

جشن مردمی sim jü

sim jü جشنی قدیمی و مردمی است که هر سال در شهر ورنه آلمان برگزار می شود. امسال این جشن از روز شنبه 24 اکتبر تا سه شنبه 27 اکتبر 2026 برگزار خواهد شد. امروز اولین روز جشن است. هوا بادی یعنی اگر بهتر توصیف کنم  طوفانی و سرد است. خورشید هر از گاهی از لابه لای ابرهای پراکنده خودی نشان می دهد و لبخندی می زند و فکر میکنی هوا بهتر شده و سر از پنجره بیرون می بری، سوز سرما را حس می کنی. اکنون در مرکز شهر وسایل بازی مختلفی مستقر شده و خوراکی ها جلو چشم خریدار پخته و در حال فروش است. انواع تنقلات و اسباب بازی فروخته می شود که قیمت شان نسبت به بازار معمولی گرانتر است. همچنین بازار سنتی نیز با حضور تعداد چشمگیر فروشنده برپاست. 
شال و کلاه بر سر و کاپشن بر تن، از در خارج می شوم. باد تندی همچون سیلی بر صورتم می کوبد. پشیمان شده و به خانه برگشته و به وضع آب و هوای فردا نگاهی می اندازم. گویا قرار است فردا بعد از ظهر هوا آرام و آفتابی باشد. دلم می خواهد حداقل فردا بروم و سوار چرخ  فلک بلند شوم و از آن بالا، زمین را تماشا کنم. از بازی ها و بساط فروشندگان عکس بگیرم و برگردم. یادش به خیر زمانی سوار تاب گردان می شدم. چشمانم را می بستم و در هوا می چرخیدم.
گئتدی جاوانلیق گلمز
گلدی قوجالیق گئتمز
*
چون پیر شدی حافظ از میکده بیرون رو
رندی و هوس بازی در عهد شباب اولی
*

مجله آلمانی اِما Emanzipation

 مجلّۀ اِما

مجله اما مشهورترین و ماندگارترین نشریه فمینیستی آلمان پس از نزدیک به پنجاه سال فعالیت مستمر در پایان سال 2026 تعطیل می شود. آخرین شماره این مجله در شهر کلن منتشر می شود.
آلیس سوفی شوارتز متولد 3 دسامبر 1942 ( 83 ساله ) در ژانویه سال 1977 مجله اِما ( امانچی پاسیون = رهایی و دادخواهی ) را که نماد فمینیستی کلاسیک است، پایه گذاری کرد. اِما هر دو ماه یک بار منتشر می شود. این بانو چهره برجسته فمینست آلمان و روزنامه نگار، ناشر و سردبیر مجله و از بنیانگذاران جنبش زنان در پاریس است. این مجله تنها نشریه ای است که توسط زنان اداره میشود و در طول حدود پنجاه سال فعالیت خود به موضوعاتی مانند حقوق زنان، مبارزه با پورنوگرافی، حق سقط جنین، حقوق زنان در سطح بین المللی می پرداخت.
اکنون آلیس شوارتز، در یافتن جانشینی برای اداره مجله، ناتوان شده است. مجله در سال های اخیر به چالش های جدی و گسترده روبرو بوده است. یکی از دلایل کم شدن خوانندگانش، اعتراض به ارسال سلاح به اکرائین بود.
او می گوید که مشکلات اقتصادی عامل اصلی تعطیلی مجله نیست. « ما می رویم چون فکر می کنیم دیگر بس است. پس بگذارید اعتراف کنیم که اکنون دیگر پیر و فرسوده شده ایم. » اِما تعطیل می شود، امّا آرشیو کامل این نشریه به « آرشیو ادبیات آلمان» منتقل می شود تا برای همیشه در دسترس علاقمندان باشد. 
مواضع او با مواضع جوان ها تفاوت دارد. اگربخواهد سردبیر و کارکنان جدید و جوان را جانشین خود و کارکنانش کند، بدیهی است که تفاوت های زیادی بین افکار این دو قشر وجود دارد و او باید با نسل جدید و تغییر و تحول دیدگاه آنها کنار بیاید و به قول خودش نتوانسته جانشینی همفکر برای خودش پیدا کند. 
آلیس شوارتز معتقد است که در نهایت به ابدیت می پیوندد.
او نویسنده کتاب « تفاوت های جزئی و پیامدهای کلان »  است که در سال 1975 منتشر شد. موضوع کتاب در مورد آزادی زنان و مفهوم خانواده و تمایلات جنسی در روابط زن و شوهر و  وابستگکی های عاطفی و اقتصادی زنان است. او برپایه مصاحبه با زنان از طبقات و سنین مختلف، در مورد کار زنان در خارج و داخل خانه و روابط آنها سخن می گوید. این کتاب پرفروش بوده و به زبان های مختلف ترجمه شده است.
*
زنده یاد شهریارِ ما می فرماید
حیدربابا ننه قیزین گؤزلری
رخشنده نین شیرن – شیرین سؤزلری
ترکو دئدیم اوخوسونلار اؤزلری
بیلسینلر کی آدام گئدر آد قالار
یاخجی پیس دن آغیزدا بیر داد قالار
*
 

مختصری در مورد عاشیق ها و شعرای آذربایجان

عاشق لَر، شاعر لَر

عاشق محمّد فرزانگان، هنرمندی است که با ساز قوپوز موسیقی سنتی می نوازد و می خواند. بیشتر اشعار او از شعرای آذربایجانی است. نخستین بار فیلمش را در یوتیوب دیده و علاقمند به شنیدن ساز و صدا و اشعار زیبایی که می خوانَد، شدم. توسط او شعرایی همچون شجاعت، آیریلماز، ابوذر و عاشیق سیروس کیانی و تعدادی دیگر را شناختم. خواستم بیوگرافی از این عاشق بنویسم که در هیچ سایتی اطلاعاتی درمورد ایشان پیدا نکردم بجز این که اهل میانه است و شادی بخش مجالس خوش عروسی و روزهای خوب مردم.
*
شجاعت احمدلی، شاعری با تخلص « شجاعت» در چهارم ژوئن سال 1943 در شهر کلبجر جمهوری آذربایجان به دنیا آمد. هشت سال از عمر کوتاهش را در زندان گذراند. در هفتم نوامبر سال 2002 در شهر گنجه چشم از جهان فروبست. پنجاه و نه سال در این دنیای فانی زیست. اشعارش زبانزد عاشیق ها و خواننده ها و علاقمند به ادبیات ترکی آذربایجانی است.  
*
یعقوب احمدوند با تخلص « آیریلماز»: از شعرای اردبیل است که در تهران زندگی می کند. از اشعار معروفش « بیر گون یولوم دوشدو مزارستانا» را با صدا و ساز عاشیق محمّد علی فرزانگان شنیدم. امروز از طریق اخبار، باخبر شدم که این شاعر توانا روز 25 مهرماه 1405 به علت بیماری درگذشته است. خدا رحمت کند.
*
دوست داشتم در مورد این شعرا و عاشق های عزیز بیشتر بنویسم. همچنین شعرای معروفی که در قید حیات هستند و هراز گاهی بعضی از اشعارشان را از طریق یوتیوب یا عاشق های می شنویم. اما متاسفانه اطلاعات زیادی به دست نیاوردم. امیدوارم، هموطنان عزیزی که در موردشان اطلاعات دارند، بنویسند.

*

این شنبه کسل کننده

اوچماق دیر دیله ییم قاناد وئر منه « حمیده رئیس زاده »

دل که تنگ باشد، دست توانی برای گرفتن قلم، قلم حوصله ای برای نوشتن، عقربه های ساعت خیال حرکت کردن و زبان توان سخن گفتن ندارد. بخصوص اگر صدای فریادهمسایه بغل دستی که دارد همراه با فحش های آنچنانی، دخترش را تنبیه می کند که « الهی زیر ماشین بروی و له بشوی، الهی که مرده شوی تنه لش ات را بشوید، الهی که به زمین گرم بخوری، این روز تعطیلی بگذار آب خوش از گلویمان پایین برود. یک امروز را پیش من بیا تا از دیدارت چشم و دلم روشن شود. الهی که خدا محوات کند که چند هفته است نیامدی و چشم به در مانده ام و...» و من از طرز حرف زدنش متوجه می شوم که تلفنی صحبت می کند. داد و قالش گوش فلک را کر کرده است. نه به آن چشم به در ماندنش و نه به آن نفرین هایش. البته فحش های ریز و درشت اش را سانسور کردم.
او داد می زند و من ته دلم شعر مرحوم حمیده رئیس زاده را زیر لب زمزمه می کنم.
دیندیرمه منی غم جالانار دیل دوداغیمدان
نیسگیل سئلی باشلار آخا سولموش یاناغیمدان
*
ادامه شعر اینجا
*

دلی اولماغیما بیر آددیم قالیر

امشب هنوز افسرده ام زان غم که دیشب داشتم
« مهدی اخوان ثالث»

*
تازه از وطن برگشته و من برای خوش آمد گویی و پرس و جو از روزهای خوشی که با عزیزانش گذرانده، به دیدارش شتافتم تا بگویم یئییب ایشدیغین اؤزوون اولسون ناغیل ائیله گؤروم سفرین نئجه کئچدی؟ که دیدم لباس سیاه بر تن کرده است. پرسیدم:« خدا بد نده، چرا سیاه پوشیدی؟ رنگ و رویت هم پریده و حسابی غمگین و پریشان به نظر می آیی.»
گفت:« نگو که دلخونم. پسر فلان فامیل کشته شده، دختر فلان فامیل همراه با پدر و خواهرش زیر آوار بمب تکه پاره شدند. پسرعمو و دو تا از دوستانش اعدام شدند. روزهایمان نه تنها خوش نگذشت، بلکه با عزا و غم و ماتم سپری شد. مصیبت آن چنان سنگین بود که گریستن نیز فراموشم شد. دلم میخواست چنان بر سرم بکوبم که دنیا جلو چشمانم تیره و تار شود.»
او گفت و گریست و ناله سر داد. می خواستم دلداری اش دهم، اما زبان در دهانم لال شد. فقط توانستم به همراه او اشک بریزم. پس از ساعتی خداحافظی کرده و به خانه برگشتم. این اولین بار بود که دیدار این دوست عزیزم این چنین پریشانم کرد. این همدم و سنگ صبورم خود نیازمند سنگ صبور بود.  
ساعتی با خود کلنجار رفتم. به خود گفتم که خوابی پریشان دیده ام. یا فیلمی فانتزی و غمگین تماشا کرده ام. بیخود و سردرگم و با قدم هایی تند، همچون دیوانه ها، از این سوی اتاق به آن سو رفتم. آنقدر رفتم و برگشتم که سرگیجه گرفته و روی صندلی نشستم. آبی نوشیدم و پی در پی ورد و دعا خواندم. احساس کردم که دارم دیوانه می شوم. راستی که خدا به فریاد داغدیده ها و مصیبت کشیده ها برسد.
امشب نیز همچون دیشب افسرده ام و غمگین.
*
دلی اولماغیما بیر آددیم قالیر
«زلیم خان یعقوب»
*

قدیم ها یادش به خیر

یادش به خیر

بچه که بودیم، زندگی رنگ و بویی دیگر داشت. رفت و آمد بین فامیل زیاد بود و به هر بهانه ای دور هم جمع می شدیم. خبری از تعارف و تشریفات نبود. شبهای طولانی زمستان پس از صرف شام، برای احوالپرسی به خانۀ یکی از فامیل می رفتیم. صاحبخانه از ما با استکانهای بزرگ و کوچک چایی و تخمه آفتابگردان و سنجد و خرما و به قول خودمان آللاه نه وئردیسه پذیرایی می کرد. روزهای طولانی تابستان بعد از خوردن ناهار و چرتی یک ساعته، خانه یکی از اقوام می رفتیم. بزرگترها از این در و آن در صحبت می کردند. بیشتر وقتها هم به درخواست میزبان برای صرف شام می ماندیم. کته و املت، کوکو و سبزی خوردن، ماست خیار و... چقدر خوش می گذشت. ما با هم سن و سالان خود بازی می کردیم. پسر و دختر تفاوتی نداشت. چون ما همدیگر را خواهر و برادر می دانستیم و مشکلی نداشتیم.
یادش به خیر ما دخترها آیاق جیزیغی بازی می کردیم و پسرها فوتبال بازی. گاهی هم، بازی هایمان مختلط بود و همگی با هم گیزلن پانج بازی می کردیم. بزرگترها دابرنا بازی می کردند. بزرگترها دابرنا بازی می کردند. راستی که چه سرگرمی هیجان انگیزی بود.
آن روز مهمانی رفتیم و نوه جان ها و بچه های میزبان از دیدن همدیگر بسیارخوشحال شده و پس از صرف غذا کنار هم نشسته و هر کدام موبایل یا لاپ تاپ کوچک در دست سرگرم تماشای فیلم یا بازی مورد علاقه شان شدند. رو به نوه جان کرده و پرسیدم:« عزیزم اینهمه خوشحالی کردی که می روم با دوستان عزیزم بازی کنم، حالا نشسته ای و تنهایی با موبایل بازی می کنی؟»
نگاهی عاقل اندر سفیه به من انداخت و با لبخندی آنچنانی گفت:« فکر می کنی چه کار می کنم؟ کنار دوست عزیزم نشسته ام و داریم با هم بازی می کنیم دیگر! »
*

آنچه دلم خواست نه آن می شود

 

آنچه دلم خواست نه آن می شود
آنچه خدا خواست همان می شود
« شعر منتسب به علامه طباطبائی»
*
از زمانی که با این خانواده جوان آشنا شدم، بیست سال و اندی می گذرد. زن و مرد جوان مهاجری بودند و دو پسر نوجوان و زندگی آرامی داشتند. پسرها سرگرم تحصیل و زن و مرد بی وقفه سرگرم کار بودند. می گفتند:« کار و تلاش و صرفه جویی می کنیم و پس از سر و سامان دادن به بچه هایمان، به وطن برمی گردیم.»
در روستایشان، زمینی خریده و شروع به ساخت خانه ای با باغچه ای کوچک کرده بودند. مرد خیال داشت پس از بازنشستگی در خانه شان با خیال راحت زندگی کند و از آنجا که به گل و گیاه علاقه زیادی دارد، باغچه هم برای سرگرمی و گذران وقت کافی است. خلاصه که زن و شوهر برای آینده فکر و خیال قشنگی داشتند. برای دو پسر نیز در طبقه دوم خانه شان دو آپارتمان کوچک بنا کرده بودند که بچه ها به هنگام سفر به وطن، به خانه خودشان بیایند و اذیت نشوند.
هفته قبل که با مهرناز نشسته بودیم از حال و احوال این خانواده سوال کردم. گفت:« بچه ها سرگرم کارند و ازدواج کرده و بچه دار هم شده اند.»
گفتم:« خدا را شکر مرد و زن به نصف آرزویشان رسیدند. امروز فرداست که بازنشسته شوند و به وطن بازگردند.»
با تاسف گفت:« نه دیگر گمان نکنم. مرد بیچاره چند ماهی می شود که سخت بیمار است. مبتلا به سرطان است هم پوست و هم خون. حال و روزشان هیچ خوب نیست. مرد از شدت بیماری و زن از غم شوهر، هر دو می نالند.»
با شنیدن این خبر بسیارغمگین شدم. گفتم:« یعنی آرزو به دل می روند؟ یعنی این همه کار کردند و با زحمت و مشتقت خانه خریده و برای پیری توشه اندوخته اند، اکنون همه هیچ؟»
گفت:« بله تقریباً. دیروز خانمش را تسکین می دادم که ناراحت نباش ببین چه مرد خوبی است که تو و بچه هایتان را سر و سامان داد. کشور خودتان می روید و زندگی می کنید. به قول حضرت مولانا، دنیا همه هیچ و کار دنیا همه هیچ.»
با گریه گفت:« چگونه می توانم بدون او در خانۀ آرزوهایش زندگی کنم و قدم بزنم. مگر می شود؟»
ته دلم گفتم:« می شود. مجبور است. یعنی چاره ای ندارد و عادت می کند.»
بشرین دریسی قالین دیر      
*
دنیا همه هیچ و کار دنیا همه هیچ
ای هیچ برای هیچ در هیچ مپیچ
مولانا
*

دبیر تاریخ ما

اندر احوالات سلطان اسماعیل خطایی

درس تاریخ آن روزمان، سلسلۀ صفویه بود. دبیر تاریخ مان می گفت:« شاه اسماعیل یکم، بنیان گذار امپراتوری صفوی بود. دودمان او بیش از دو قرن دوام آورد. شخصیت او به خاطر برخی کارها و اقدامات مورد ستایش و بعضی کارها نکوهش شده است.  او به عنوان پادشاه تاجگذاری کرد و ایران را یکپارچه و هویت ملی را احیا کرد.  می گویند شاه اسماعیل پس از تصرف تبریز با مخالفانش با نهایت بی رحمی رفتار کرد و چه کشتارها و نبش قبرها و سوزاندن استخوان مرده ها، تکه تکه کردن زن و بچه های مخالفان به راه انداخت که نگو و نپرس. حتی به ناموس زنان نیز رحم نکرد. دست به قتل و کشتار علما و دانشمندان سنی زد. جشن عمرکشان را رسم کرد. او در نبرد چالدران از سپاه عثمانی شکست خورد. این شکست سبب سرخوردگی و اندوه او شد.»
از او دیوان شعر ترکی به یادگار مانده است. تخلص این شاه شاعر« خطایی» است. کسی که طبعی لطیف و شاعرانه دارد چگونه می تواند آن چنان بی رحم باشد؟
*
دیلبرا عشقین تنیم ده، سئوگیلی جان دیر مانا
پرتوی مهر روخون، خورشیدی تابان دیر مانا
دردی هیجریندن سنین هرگیز شیکایت قیلمازام
هئچ علاج ائتمم طلب، نئیچون کی درمان دیر مانا
شاه اسماعیل خطایی
*