مولا علی

مولا علی و سریال امام علی

دور هم بودیم و از این در و آن در سخن می گفتیم. از باغ و گل و گلشن شروع کرده و سری به اوضاع کشورو سیاست و غیره زدیم و سرانجام به دین و مولا علی و معاویه و عمروعاص رسیدیم. پس از بازگشت به خانه دلم  هوای شنیدن آهنگ های فرهاد فخرالدین کرد و شروع به جستجو در یوتیوب کردم. آهنگ « سربدراران» و ِروزی روزگاری» و سرانجام به « سریال امام علی» و آهنگ محشرش رسیدم. هم آهنگ را گوش کردم و هم شروع به تماشای سریال. چه دیالوگ های قشنگ و پر معنایی!
*
کار عوام اقتدا کردن است. چه به ولید، چه به شیخ.
*
بترسید  بترسید از مردمکان سیاه، تیرهای نامرعی، صیّادان دلهایند. دخترک جادو چشم رقیب خداست. خدا به اشارتی و او به غمزه ای، سردار لشکر هزار هزار پولاد را به بند خواهد کشید.
*
معاویه: ذوالفقار علی را دست کم نگیر عمر. فتح خیبر را فراموش نکن. ما سحر و جادو چه داریم که اعجاز ذوالفقار علی را باطل کند؟
عمرو عاص: جهل جماعت. دیدی که جهل جماعت سال های سال ذوالفقار علی را بر دیوار کلبه اش آویخت؟
*
نامه معاویه به مولا علی بنا به توصیه عمروعاص:
از معاویه به علی
معاویه یعنی شام، علی یعنی مدینه
به عبارتی از امیّه به هاشم
حاجت به روده درازی نبوده، با دو کلامِ مختصر، یک دیوان نوشته
*
عمروعاص: تا زمانیکه عدالت علی برپاست، سر خاری واهمه نکن. عدالت تنها عسلی است که به کام آدمی تلخ است.
*
این مرد را عدالتش سرنگون می کند.
*
فرهاد فخرالدینی: متولد 21 اسفند 1316  آهنگساز و موسیقی دان و رهبر ارکستر اهل ایران است.
*
دیالوگ : گفت و گوی بین دو نفر یا بیشتر، رد و بدل کردن کلمات،افکار و احساسات بین انسان ها.

 

عبّاس معروفی

عباس معروفی و «سمفونی مردگان» و «سال بلوا» یش
چندی پیش کتاب سمفونی مردگان را خواندم. داستان خانواده ای که شامل، چهار برادر و خواهر، آیدین و اورهان و یوسف و آیدا و مادر مظلوم و پدر سختگیرشان است. آیدین پسری که به شعر و مطالعه علاقه دارد و مورد مهر و محبت مادر و خشم پدر است. اورهان که  قد کوتاه و بینی شکسته دارد و حسودی برادر می کند. یوسف که علیل و زمین گیر است. آیدا تنها دختر خانواده که خودسوزی کرده و می میرد. عشق آیدین به یک دختر ارمنی و سرانجام درگذشت پدر و ارثی که موجب وسوسه می شود. اورهان در فکر قتل برادرش است تا تمامی ارث پدر را تصاحب کند و الی آخر.
اکنون نوبت به « سال بلوا» رسیده است. کتابی که تازگی ها تحویل گرفته و از امشب شروع به خواندن می کنم.
راستی سن از شصت که گذشت و به هفتاد نزدیک می شوی تقریبا بیکاری و داری در دنیای خودت استراحت می کنی. گاهی با درد پا و کمر و غیره سر و کله می زنی و وقت اضافی زندگی به مطالعه کتاب و نوشتن و کاردستی و بافندگی می گذرد.
*
عباس معروفی: نویسنده و روزنامه نگار و شاعر غربت نشین 27 اردیبهشت 1336 چشم به جهان گشود. او صاحب نشرگردون و چاپخانه گردون در خیابان کانت برلین - آلمان بود. وی در دهم شهریور 1401 در اثر ابتلا به سرطان در آلمان درگذشت و در گورستان والدفریدهف در برلین به خاک سپرده شد.
راستی که چه تلخ است در غربت، در آرزوی وطن رفتن.
*
عزیزیم کتان یاخجی
گئیمه یه کتان یاخجی
گزمه یه غربت ائللر
اؤلمه یه وطن یاخجی
*
عزیزیم گؤزل اغلار
گؤزلریم گؤزل آغلار
خبر وئرین آناما
آنام منه گؤزل آغلار
*

عمرمختار

 

برابر با تقویم، امروز مصادف با روزی است که استعمارگران ایتالیایی عمر مختار را اعدام کردند. او فرمانده نظامی مبارزات مردم لیبی بود. اما حرف حسابِ مبارزان لیبی چه بود؟ آنها بر علیه ایتالیائی ها که کشورشان را اشغال کرده بودند، می جنگیدند. سرانجام ایتالیایی ها توانستند عمر مختار را گرفتار و اعدام کنند و به اشغال خود ادامه دهند.
« آخی بئله ده شیربینیش اولار؟!»
وارد خانه شوی و به صاحبخانه زور بگویی و او را به جرم ماندن و محافظت از حریم خانه اش بکشی؟
*
آنتونی کوئین، هنرپیشه مکزیکی، آمریکایی نقش عمر مختار را در فیلم« شیر صحرا» و همچنین در فیلم « رسالت» نقش همزه عموی پیامبر را عالی بازی کرده است.
در این شبهای خنک و بشارت دهنده پاییز، سرگرم تماشای سریال امام علی هستم. با دیالوگ های ماندگار و نقش های اعلای هنرپیشگانِ هنرمندِ وطنم. آه ویشکا آسایش، چرا از ایران رفتی و نقش های ماندگارت را ادامه ندادی؟ آه ویشکا، آه!
در این سریال، چهره امام علی نشان داده نمی شود و به جای این بزرگوار نیم تنه مردی دیده می شود با کفش های کهنه و لباس مندرس. کاش به جای این نماد، مردی با لباس و کفش سبز و مرتّب بدون نمایش چهره، نمایان می شد.
*

حال و هوای این روزها

حال و هوای این روزها، این غزل حافظ را به یادم می اندازد که می فرماید:

ما بدین در نه پی حشمت و جاه آمده ایم
از بد حادثه اینجا به پناه آمده ایم
*
به مصداق ضرب المثل ترکی آذربایجانی که می گوید:
الیم یانیب، آغزیما تپمیشم
*

دنیای دیوانۀ دیوانۀ دیوانه

پاسی از شب، که اینترنت و برق خانه شان وصل شده، زنگ می زند. نگرانش هستم. حال و احوالش را می پرسم می گوید:« هی! می گذرد.»

می پرسم:« تابلوی سفارشی که قرار بود رویش کارکنی، چی شد؟»
می گوید:« قبول نکردم. حوصله اش را ندارم.»
می گویم:« قبول کن. سرت گرم می شود.»
می گوید:« بگذار ببینیم آخرمان چه می شود.»
می پرسم:« پسر فلانی کی جشن عروسی می گیرد؟»
جواب می دهد:« عروسی را عقب انداختند. بگذار ببینیم چه می شود. کی حوصله جشن دارد؟»
هر چه می پرسم با بی حوصلگی جواب می دهد. دلداری اش می دهم که همه جا اوضاع درهم است. همه جا گرانی و مشکلات هست. اینقدر خودت را تسلیم نکن. جواب می دهد که دنیای شما با دنیای ما فرق دارد. دنیای شما دیوانه است و دنیای ما دیوانۀ دیوانۀ دیوانه.
دلش برعکس هفتۀ قبل، صحبت و گپ زدن نمی خواهد. فقط تماس گرفته تا بگوید که هنوز زنده است و نفس می کشد. افسرده است و دلش تکان خوردن نمی خواهد. برای رفع نگرانی ام زنگ زده اما نمی داند که نگرانترم کرد و خداحافظی و سپس سکوت و دیگر هیچ.

مهدی فخیم زاده - نمکی

گفتند که سکانسی از فیلم « مسافران مهتاب » وایرال شده که خیلی جالب است. اول سری به گوگل زدم تا معنی کلمات « سکانس» و « وایرال» را پیدا کنم.

سکانس کلمه ای فرانسوی است و به مجموعه چند صحنه از فیلمنامه می گویند که وحدت موضوعی داشته باشد.
وایرال شده: همه گیر شده، فراگیر شده
سپس سری به این قسمت فیلم زدم که در فضای مجازی به اشتراک گذاشته شده است. حکایت از مرد کاسبی که بدون هیچ چشم داشت و با دل و چشمی مهربان از بینوائی گرسنه پذیرایی می کند. این قسمت را چندین بار تماشا کرده و سپس به جستجوی هنرپیشه پرداختم. وای این همان « عمربن سعد» و « شمربن دی الجوشن» و « علی بن عثمان » خودمان است. نوشته اند که، مهدی فخیم زاده بهترین بدمن سینما و تلویزیون است. باز هم به دنیابل معنی بدمن گشتم و اینترنت چنین جوابم داد: بدمن، یعنی شخصیت منفی، شرور و ضد قهرمان، در سینما و تلویزیون و داستان و قصه.پس می توانیم به جای بدمن از کلمه شخصیت منفی استفاده کنیم.
*
نمکی: گشنمه
صاحب رستوران: گشنه ته؟
نمکی: آره گشنمه
صاحب رستوران: پول داری؟
نمکی: پول؟ نه پول ندارم.
صاحب رستوران: باشه عیبی نداره، بشین
نمکی: کجا بشینم؟
صاحب رستوران: هر جا که راحتی بشین
نمکی: اینجا بشینم؟
صاحب رستوران: بشین جانم، ای پسر سرویس بگذار واسه آقا، یه معمولی
نمکی: نون هم میدی؟
صاخب رستوران: نون هم میدم
نمکی: بخورم؟
صاحب رستوران: بخورجانم
*
نمکی بعد از خوردن غذا و سیر شدن از جای بلند می شود و جلو میز صاحب رستوران می آید و می گوید: خوردم، سیر شدم
صاحب رستوران: نوش جونت
نمکی: اگه گشنم شد بازم بیام
صاخب رستوران: آره پسرم بازم بیا
نمکی: باشه میام
*
میخوای اذیت کنی؟ هر کی اذیت کنه می زنمش
*

مگر زبان خودمان چه عیبی دارد؟

رفته بودیم زیارت مادرو خواهر دوستی که از ایران آمده بودند. بعد از آشنایی و حال و احوالپرسی، سخن از این در و آن در شروع شد. از فرهنگ و آداب و رسوم آن دیار، که سالهاست در غربتیم و بی خبر. مادر تعریف کرد که دخترش با اکس اش مشکل داشت و با او کات کرد و به تازگی با جوانی رل شده و رویش کراش دارد. برای پسرش دختری با فلان شرایط و خصوصیات کنسل است و الی آخر. نصف بیشتر حرفهایش را نفهمیدم. با شرمندگی پرسیدم:« ببخشید متوجه بیشتر حرفهایتان نشدم. »

گفت:« اکنون اینگونه سخن گفتن بین جوان های امروزی وایرال شده. »
باز هم چیزی دستگیرم نشد و به ناچار گفتم:« بله متوجه هستم.»
سخن زیاد بود و دلم جواب دادن می خواست که دوست جان آهسته به زانویم زد، یعنی خفه شو توضیح می دهم. بعد از ساعتی خداحافظی کرده و برگشتیم. دوست جان از من خواست که سری به اینترنت بزنم و معنی این واژه ها را جستجو کنم که بسیار آسان پیدا کرده و می آموزم. حالا من مانده ام در این موضوع، کسانی که نسبت به ورود زبان عربی به زبان شیرین مان اعتراض دارند، چرا در مورد این واژه های اجق وجق اعتراض نمی کنند؟ زبان بیگانه، بیگانه است، عرب و انگلیس و من درآوردی، چه فرقی با هم دارند؟
بیایید از زبان شیرین خودمان حفاظت کنیم.

کلاغ سیاه سوخته باغچه من

حدود چهارده و اندی سال پیش صاحبخانه، گوشه ای از فضای سبز را به عنوان باغچه در اختیارم گذاشت. تعهد کتبی گرفت که خوب مواظبت کنم وبه مزرعه تبدیلش نکنم. یعنی سبزی و سیفی و بنشن و غیره نکارم. تعهد داده و با پسر جان دست به کار شدیم. باغچه کوچک تبدیل به گلستان و بهشت کوچک من شد. در گوشه ای از فضای سبز که با باغچه ام همسایه بود، لانه پرنده وجود داشت. زیر لانه ظرف آب گذاشته و داخلش را هر از گاهی دانه و خرده نان می ریختم. همسایه بغل دستی که از پرنده بخصوص کلاغ خوشش نمی آمد، اعتراض کرد که اجازه دانه دادن به پرنده را ندارم. وقتی اعتراض و شکایت اش به جایی نرسید، شبانه لانه را بر سر پرندگان خراب کرد. داخل باغچه درست سمت چپ درختچه کوچک سروی کاشته بودم. همان سال زمستانی سرد و پر برف شروع شد. یک روز یخ بندان، کت گرم و دستکش پوشیده و میان برفها راهی باز کرده و خود را به درختچه رساندم. خرده نانی و دانه ای ریخته و به خانه برگشتم. چند دقیقه ای طول نکشید که صدای جیک و جوک شنیده و از پنجره بیرون را تماشا کردم. زیر درختچه پر از کلاغ های سیاه بود که هر کدام تکه نانی برداشته و می پریده و بالا شیروانی سرگرم خوردن می شدند. راضی و خوشنود شدم. از آن روز به بعد عادت کردم که هر روز خرده نان و دانه زیر درختچه بریزم و از پشت پنجره پرندگان را کنترل کنم. متوجه کلاغ کوچکی شدم که هر روز بالای شیروانی روبروی خانه ام می نشست و منتظر می شد. به محض ریختن نان و دانه، سر و صدا راه می انداخت و تا من به خانه برسم، کلاغها دور درختچه جمع می شدند و سهم خود را برمی داشتند و می رفتند.

اکنون که بیش از یک دهه از آن سال گذشته و درختچه تبدیل به درختی بزرگ و تنومند شده، کلاغ ها لای برگها لانه ساخته اند و همانجا منتظر صبحانه و ناهارشان هستند. چنان به صبحانه خوردن با این سیاه سوخته ها عادت کرده ام که صبح ها برایشان نان تازه از سهم خودم می دهم و ظرف آبشان را شسته و آب تازه داخل ظرفشان می ریزم.
آنچه که برایم جالب و بسیار خوشایند است، باخبر کردن این کلاغ تنها همنوعان گرسنه اش را که بیایید صبحانه حالضر است. او از من نمی ترسد. وقتی برای دادن دانه و. نان به او نزدیک می شوم برخلاف دیگر پرندگان فرار نمی کند و گویا مرا بخوبی می شناسد. چون به محض دیدن همسایگان دیگر به سرعت می گریزد.
اکنون چند روزی است که همان همسایه، شروع به اعتراض کرده که درخت سرو تنومند باغچه ام سبب جمع شدن حیوانات به باغچه شده و صدای کلاغ ها اذیتش می کند و بهتر است این درخت قطع شود. اما خدا را شکر که شهر شهر هرت نیست و شهردار ما مخالف بریدند درخت و آسیب رساندن به فضای سبز است.
*

ما اینیم دیگه

 

داریوش اقبالی « سلطان صدا» اخیرا ترانه ای به نام« توهم توطئه» خوانده که موجب جنجال در شبکه های اجتماعی شده است. انتقادها و نظرات موافق و مخالف اشخاص مختلف و معروف را مطالعه کردم. سپس به صفحه اینستاگرام خود داریوش سر زدم. در مورد ترانه اش توضیحاتی نوشته است. بعد از خواندن، نظرات را باز و مطالعه کردم. نظر نگو فحش نامه، نفرین نامه، مجاهد و توده ای و خائن و... بگو.
به خود گفتم:« ما اینیم دیگه» هر سخن و نظر و فکری که موافق با طبع ما نباشد، محکوم به فحش و ناسزا و نفرین و تهمت و... است. به راستی که آفرین به ما که این همه خواهان آزادی بیان و فکر و نظریم. آفرین به ما.

بیر اوچئیدیم بو چیرپینان یئلینن

دوست جان تازه از تبریز برگشته است. از او حال و احوال یار و دیار را می پرسم. می گوید:« تبریز دیگر آن گونه که توآخرین بار دیدی نیست. حالا اگر ببینی نمی شناسی. وسط خیابان ها و تفرجگاهها و پاساژها و... گم می شوی. اما اگر به محله قدیمی مان راسته کوچه بروی، کوی و برزن همان است که دیده بودی. دربند جامبران، فروشگاه اصغری، مسجد مولانا، همه سر جایشان هستند بجز ساکنان قدیمی اش.»

یکی یکی در مورد همسایه ها می پرسم و او جواب می دهد:« اشرف خانم را می گویی چند سالی است که خود و شوهرش درگذشته اند. دختر و پسرانش هم در ولیعصر و مسکن مهرزندگی می کنند. راستی چه بچه های با ادبی داشت. فاطمه خانم را می گویی همان که شوهرش شاطر بود؟ او هم درگذشته است. چه زن با سلیقه ای بود. بتول خانم و راضیه خانم و ... عصمت خانم هم درگذشته است.»
با تعجب می پرسم:« عصمت؟ او که هم سن و سال ما بود. چه زود رفت!»
می خندد و می گوید:« هم سن و سال ما بود. فکر می کنی ما هم جوانیم. خوب به نوبت و سر صف ایستاده ایم. اما جناب عزرائیل از سر صف انتخاب نمی کند.»
او تعریف می کند و هردو افسوس می خوریم. به وجود مادرانمان، به محله امن و پربرکت مان، به مادرانی که حکم پلیس را داشتند و در آن کوچه پس کوچه های دراز و باریک و خلوت، موقع رفت و آمد ما دانش آموزان از خانه بیرون آمده و دم در به بهانه سلام و احوالپرسی منتظر ما می می شدند تا مزاحمی وارد کوچه و دربند نشود. راستی چه زود گذشت آن روزهای خوش، آن دورهمی های کودکانه، آن زنان خانه دار که با حقوق اندک شوهر، می ساختند و برای خودشان اقتصاددانان تمام و کمال بودند. شکم هایمان سیر بود. حلوا و شعله زرد و شیربرنج، شیرینی جات طبیعی مان بود و تخمه و سنجد و خرما، تنقلاتمان.
مادرم می گفت:« به این اقتصاد می گویند آیی اوج – اوجا دویونله مک»
بچه که بودیم، مادرانمان جوان بودند. جوان که شدیم، مادرانمان پیر شدند. اکنون که خود پیر شدیم، مادرانمان دیگر میان ما نیستند. فردا نوبت رفتن ماست.
*
شهریار عزیز در کتاب حیدربابایه سلام چنین می فرماید
بیر اوچئیدیم بو چیرپینان یئلینن
باغلاشایدیم داغدان آشان سئلینن
آغلاشایدیم اوزاق دوشن ائلینن  
بیر گؤرئیدیم آیریلیغی کیم سالدی
اؤلکه میزده کیم قیریلدی کیم قالدی

به یاد ایرج و فردین

ایرج ( پهلوان آواز ) ، فردین ( گنج قارون )

روزی از روزهای خوش تابستان بود. پدرم با آقا دایی و آقا جمشیدمان قرار گذاشته بودند که هر وقت فیلم فردین برای اکران به سینما بیاید، خانوادگی به تماشا برویم. پدرم خبر داد که فردین با « گنج قارون» اش به سینما آمده و امشب همگی به تماشا می رویم. من و آبجی بزرگ از پدرم پول خواستیم تا از بقالی تخمه بخریم. پدرم به من دو ریال و به آبجی بزرگ پنج ریال داد. دو تایی با خوشحالی به بقالی سر کوچه رفتیم. آبجی بزرگ یک پاکت پر، تخمه آفتاب گردان خرید و من یک مشت آب نبات که به آن « مانپاس » می گفتیم. عصر آماده شده و جلو سینما رفتیم. خانواده آقا دایی و آقا جمشیدمان هم رسیدند. به محض باز شدن در سالن، به طرف صندلی هایمان رفتیم. صندلی های سالن پر شد و به وقت معین چراغ ها خاموش و همگی ساکت نشستیم. اول از همه سرود شاهنشاهی شروع شد و همگی به اجبار از جای بلند شدیم و به توصیه بزرگترهایمان مثل همیشه ساکت ایستادیم. پس از تمام شدن سرود همگی سر جایمان نشستیم. با شروع فیلم به رسم معمولِ تماشاگران ، صدای تخمه شکستن سالن را پر کرد. آنچه که در آن سن و سال از فیلم فهمیدم، رقص و آواز علی بی غم بود و گاه گاهی صدای هق هق گریه تماشاگران. « آقا خودش خوب می دونه»، « علی بی غم»، « اومدم از هند اومدم» و رقص بسیار زیبای فردین همراه با این آواز زیبای ایرج که فکر می کردم واقعا این فردین است که می خواند. شیرین « فروزان» که به علی بی غم علاقمند شده بود،  با رقص و آواز سعی میکرد توجه او را به خودش جلب کند. در پایان فیلم، فردین پدرش را از دست کامران و لوطی هایش نجات داد و پدر و پسر همدیگر را در آغوش گرفتند و تماشاگران با جان و دل از جای بلند شده و برای فردین فداکار و باگذشت و دوست داشتنی کف زدند و هورا کشیدند و چراغ ها روشن شد. در خروجی سالن سینما باز شد و همگی از در خارج شدیم تا جا را برای تماشاگران منتظر، باز کنیم. دایی کوچک که صدای خوبی هم داشت، شروع به تقلید از خواننده کرده و با صدای بلند خواند « آقا خودش خوب میدونه، که ما اونو از رودخونه، درش آوردیم، بیرون آوردیم، آوردیمش توی خونه » آقا دایی نگاهی سرزنش آمیز به او انداخت و گفت:« چه زود هم ازبرکرد. اگر درس شیمی و ریاضی بود، آه و ناله می کرد که سخته و حافظه ام ضعیفه.»
دور و زمان ما، نه تلویزیون بود، نه اینترنت، نه کامپیوتر و غیره. بعد ها تلویزیون به شهرمان رسید که هر روز از ساعت پنج عصر تا دوازه شب برنامه داشت. گفتند که خریدن و داشتن تلویزیون در خانه گناه است. معلم قرآن ما مرحومه اکرم خانم می گفت. داشتن دستگاه تلویزیون در خانه گناه نیست. این دستگاه برنامه های گوناگون پخش می کند. آنچه که گناه است تماشا نکنید. اما خانم صلاحی که بسیار تند و خشن حرف می زد، می گفت: هر کس در خانه تلویزیون دارد، بلند شود و از مجلس من بیرون برود.» روزی که این چنین پرخاش می کرد،در حالی که نیم خیز شده بودم، آهسته از مادر دوست جان پرسیدم:« حالا چکار کنیم؟ بیرون برویم؟» و او زانویم را به زمین فشار داد و دندانهایش را به هم فشرد و آهسته گفت:« بشین سر جایت دختر.» از آن روز به بعد من و دوست جان و مادرم و مادرش، دیگر پا به جلسه خانم صلاحی نگذاشتیم.
اکنون پس از گذشت سال ها، هر از گاهی فیلم را تماشا و همراه با ایرج، ترانه هایش را زمزمه می کنم.

دئدیلر دانیش، دئدی جامیش

خاتونی در یکی از شبکه های تلویزیون چنین فرمود:  
جنوب ایران، فدای جنوب لبنان
*  
این جمله ضرب المثل های زیبای آذربایجانی را به یادم می آورد.
آیی یا دئدیلر دانیش، دئدی پاف  
به خرس گفتند حرف بزن، پاف کرد.
*
دئدیلر دانیش، دئدی جامیش:
گفتند حرف بزن، گفت گاو
*
دانیشماق گوموش دن اولسا، دانیشماماق قیزیل دان دی
اگر جنس حرف زدن از نقره باشد، جنس حرف نزدن از طلاست
*
جناب خاتون محترم
شما که این چنین عاشق جنوب لبنان هستید، تشریف ببرید و جنوب لبنان زندگی بفرمایید.
*
پی نوشت: 1
امروز مصادف با آتش سوزی سینما رکس آبادان و زنده زنده سوختن، تماشاگران فیلم گوزن هاست. روزی وحشتناک و خاطره ای بسیار تلخ
*

پی نوشت 2
صدای خانم مجری و جمله اش را از زبان خودش شنیدم.  در این دوران حساس، به زبان آوردن چنین جمله ای توجیح پذیر نیست.به هر دلیل و هدف و منظوری  هم باشد، ایشان نباید چنین جمله ای را بر زبان می آوردند. 
*

چنگیزخان مغول

سری به ویکی پدیا زدم. امروز مصادف است با درگذشت کمال الملک نقاش بزرگ و تاثیرگذار دوره قاجاربه عنوان « پدر نقاشی نوین»
روحش شاد و مکانش بهشت برین.
*

امروز همچنین مصادف است با درگذشت« چنگیز خان» مغولی که از او به عنوان بنیان گذار امپراتوری عظیم مغول یاد می شود. مغولی که در اول به قصد متحد کردن قبایل مغول و سپس به هدف کشورگشایی به کشورها یورش برد و از کشته پشته ساخت. بهانه ای که سلطان محمّد خوارزمشاه به دست چنگیز داد، سبب شد که او همراه با لشکر انبوه و خونخوارش به ایران حمله کند. سلطان محمِد که تاب مقاومت نداشت، گریخت. تاریخ نویسان می نویسند که حمله چنگیز آنچنان بی رحمانه و وحشیانه بود که خیابان ها تبدیل به جویبار خون شد و از سر اجساد، مناره ساخته و به حیوانات خانگی نیز رحم نکردند.
عطاملک جوینی در وصف حال حمله مغولان و آنچه بر سر مردم آمد، در کتاب تاریخ جهانگشای جوینی می نویسد« آمدند و کندند و سوختند و کشتند و بردند و رفتند.» و خود کتابی است کامل در یک جمله، آنچه که بیگانه بر سر آب و خاکمان آورد.

من و دوست جان

 

هوا بسیار گرم است. خورشید بی وقفه می تابد. زیر چادر، در گوشه چپ باغچه نشسته ایم. دیگر چای و قهوه و کیک، به دهانمان مزه نمی دهد. منم و دوست جان و خاطرات خوش کودکی. شربت خنک خاکشیر را آماده کردم و می نوشیم. می گویم:« یادش به خیر! مادرت چه شربت گل محمّدی خوشمزه ای درست می کرد. خدا رحمتشان کند. هم پدر و هم مادرت را.»
جواب می دهد:« خدا پدر و مادر و برادر جوانت را رحمت کند.»
از او می پرسم:« از تبریز چه خبر؟ از محله قدیمی ما، از همسایه ها؟»
آهی می کشد و می گوید:« از پدرها و مادرها کسی نمانده است. تبریز را ببینی نمی شناسی خیلی فرق کرده است. فقط محله های قدیمی پابرجا مانده اند. پیرها رفته اند و جوانها پیر شده اند و بچه ها را دیگر نمی شناسیم. رنگ و رو عوض کرده اند. دیگر هیچ کس و هیچ چیز طبیعی نیست.»
می گویم:« یادش به خیر! یادت هست هر وقت مامان هامون از خانه بیرون می رفتند، ماتیک آنها را برداشته و بر لب می زدیم؟»
می خندد و می گوید:« مادر من خیلی زود متوجه می شد و کتکی جانانه می زد. راستی چقدر کتک می خوردیم. کسی هم حمایتمان نمی کرد. می گفتند کتک از بهشت آمده.»
می گوییم:« من در این مورد زیاد کتک نمی خوردم. چون رنگ ماتیک مادرم درست مثل رنگ قرمز گل لاله عباسی بود و او فکر می کرد گلبرگ لاله عباسی را به لب هایم مالیده ام. نهایتش یک نیشگون دردناک می گرفت.»
می گوید:« حالا دیگر همه چیز عوض شده، نه تنها دخترها بلکه بعضی پسرها هم، سرو و صورتشان را زیر تیغ جراحی می برند. آنقدر آرایش می کنند که شبیه عروسک های مصنوعی می شوند. ما در مدرسه از معلم کتک می خوردیم و خانه که می رسیدیم صدایمان درنمی آمد. چون اگر مادر می قهمید که کتک خورده ایم، یک دست کتک مفصل نیز از او می خوردیم که چه بی ادبی و تنبیلی کردی که معلم کتکت زده. اما بچه مدرسه ای های این دوره زمانه چنان شده اند که نمی شود به آنها بالای چشمت ابروست گفت. واقعا خدا را شکر که به موقع بازنشست شدیم و این ناز و اداها را ندیدیم.»
هئش کیمین پیشیینه پیشده دئمک اولمور
نشستیم و از گذشته ها حرف زدیم. از سادگی و صافی مان. از پسرهای همسایه که از دخترهای محله را همچون خواهران خود مواظبت می کردند. از بازی آراداویردی، آیاق جیزیغی، قاوالا قاشدی، بئش داش، گیزلن پارانج و قهر و آشتی های کودکانه مان وغیره. آلبوم عکس قدیمی ام را آوردم و دوتایی با دیدن عکس ها گذشته را مرور کردیم.
چند ساعت کنار هم ماندنمان به سرعت تمام می شود و دوست جان از جا برمی خیزد که برود. وقت زیادی ندارد. دخترش در کانادا زندگی می کند و پسرش در ایران زن و زندگی دارد.
آری امروز روزی خوش همچون پنجاه و چند سال پیش بود.

 

تنهایی

 دلا خو کن به تنهایی

بچه که بودم، از تنهایی می ترسیدم. شب که از راه می رسید، از ترس جن و پری و روح و شیاطین، که می گفتند در تنهایی سراغ آدمی می آید، دنبال سوراخ موش می گشتم. والدینم از حال روحی من خبر داشتند. به همین سبب نیز تنهایم نمی گذاشتند. شبها بغل دست پدر می خوابیدم و دستش را محکم می گرفتم. بیچاره تا به خواب رفتن من، رو به طرف من، دست در دست من دراز می کشید. پدر است دیگر، قلمان بهشتی است دیگر. رفیق شفیق بی جیره و مواجب است دیگر.
مدرسه ما بزرگ و قدیمی بود. از در خروجی وارد سالن کوچکی می شدی. سمت راست این سالن چهارمتری، دفتر بزرگ مدیریت بود که مدیر و ناظم همیشه آنجا می نشستند و معلمان زنگ تفریح را همانجا جمع می شدند. در گوشه ای از این اتاق بزرگ، اتاقک کوچک و بدون پنجره ای وجود داشت که معلم هایمان به آن انبار می گفتند و هر کدام از ما که اشتباه می کردیم، به دفتر می فرستاند تا خوردن زنگ خانه، آنجا زندانی شویم. خانم ناظم ما بسیار بداخلاق بود و دست بزنی داشت. می گفت:« هرکسی را داخل انبار زندانی کنم، موش و عقرب و سوسک و پلنگ به سراغشان می آید و... » و ما با شنیدن این اوصاف، وحشت می کردیم. راستی عجب ساده دل بودیم که باور می کردیم. آخر درست از این انباری های یا بهتر بگویم پستو « ساندی خانا» یکی هم پشت اتاق نشیمن ما بود. هر کدام که وارد خانه می شدیم، در همین پستو چادر از سر باز کرده و روی رخت آویز آویزان می کردیم. پدر و برادرهایم هم شلوارشان را عوض کرده و پیژامه « شلوار راحتی» می پوشیدند و کت هایشان را درآورده و آویزان می کردند.
روزی از روزها که درس نخوانده بودم، خانم معلم مرا به دفتر برد تا در انبار زندانی کند. نزدیک انبار که رسیدیم، دو پا داشتم دو پای دیگر هم قرض گرفته و از مدرسه گریختم. این چنین بود که هم از مادر و هم از خانم معلم آن هم سر صف، کتک خوردم. داشتم در گوشه ای از حیاط مدرسه گریه کنان، کف دستهای سرخ شده ام را به هم می مالیدم که پدر از راه رسید و وارد دفتر شد. احساس کردم که شیر یا پلنگی برای دفاع از من آمده است. به من نزدیک شد و لبهایش تکان خورد و گفت:« حق ات هست هم درس نخواندی هم از مدرسه گریختی.» اما چشمانش به چشمان پلنگ زخم خورده ای می ماند که می گفت پدرشان را درمی آورم. او به دفتر رفت و از آن روز به بعد کسی جرات تهدید من با فرستادن به انباری نکرد.
مادرم بسیار سخت گیر بود. فکر می کرد اگر درس بخوانم و شاغل شوم، خوشبخت خواهم شد. برای همین هم به معلم هایم سفارش می کرد که ( اتی سنین سومویو منیم / گوشتش مال تو و استخوانش مال من.)
می گفت:« اگر درس بخوانی و شغل خوبی داشته باشی و دستت به جیب خودت باشد، زبان شوهر و مادر و خواهرو غیره اش کوتاه می شود. برای خودت خانمی می شوی و الی آخر.» اما بعد از شاغل شدن و کار زیاد و بی عدالتی و پایمال شدن حقم توسط همانها، به حال زارم می گریست و می گفت:« ای کاش می شکست این دستهایی که تو را به سبب درس نخواندن کتک زد.»
سال ها گذشت و دنیای وحشی وحشی وحشی، نظرم را نسبت به تنهایی تغییر داد.
سالها گذشت تا قدر سخت گیری های مادر را دانستم.
سالها گذشت تا مادر با دیدن دستهای من که این بار راستی راستی در جیب خودم است و واقعا برای خودم خانمی هستم. به شوخی گفت:« دستم درد نکند که زدم و به معلمت گفتم اتی سنین سومویو منیم.»
می گویند تنهایی مخصوص خداست. بنی آدم نمی تواند تنها زندگی کند. اما من با این لامصب رفیق شده ام. مطالعه و تفکر و نوشتن در تنهایی را دوست دارم. خوردن یک فنجان چای و قهوه داغ در سکوت و آرامش لذتی دیگر دارد. آرامشی را که در تنهایی پیدا کرده ام با هیچ چیزی عوض نمی کنم.